12. Sınıf Edebiyat 1. Yazılı Giriş Okuma Soruları

1. soru

Felsefe ve roman arasında · 9 puan

Bilgi notu

20. yüzyılda etkili olan varoluşçuluk, insanın önceden belirlenmiş bir özü olmadığını, kendini seçimleriyle oluşturduğunu savunur. Jean-Paul Sartre’ın “Varoluş özden önce gelir.” sözü bu görüşü özetler. Sartre’ın Bulantı ve Albert Camus’nün Yabancı romanları bu düşünce ikliminde sıkça anılan eserlerdir.

Metin

Kemal, babasından kalan dükkânın anahtarını masaya bıraktı. Herkes onun bu dükkânı sürdüreceğini söylemişti, babası da dedesi de öyle yapmıştı. “Kimse benim yerime seçemez.” dedi kendi kendine. Kapıdan çıkarken neyi kaybettiğini de, neye yürüdüğünü de bilmiyordu; ama bu kararın sorumluluğunu yalnız başına taşıyacağını biliyordu.

Bu hikâye soru için Unikazan tarafından yazılmıştır; kişiler ve olaylar kurgusaldır.

1.15 puan
Metindeki kahramanın tutumunu bilgi notundaki düşünceyle metinden kanıt göstererek ilişkilendiriniz.
1.24 puan
Bilgi notundan hareketle edebiyat ile felsefe arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 5

Örnek çözüm

Kemal, ailesinin kendisi için çizdiği yolu reddederek kendini kendi seçimiyle belirlemek ister (“Kimse benim yerime seçemez.”). Kararın sorumluluğunu yalnız taşıyacağını bilmesi de insanın seçimlerinden sorumlu olduğu görüşüyle uyumludur.

Puanlama

Seçim yoluyla kendini oluşturma düşüncesiyle ilişki kurma2 puan
Sorumluluk vurgusunu belirtme1 puan
Metinden kanıt gösterme2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Felsefi düşünceler edebiyata konu ve bakış açısı sağlar. Edebiyat ise soyut düşünceleri kahramanların yaşadığı somut durumlarla görünür kılar; Sartre ve Camus’nün romanlarında olduğu gibi felsefi bir görüş anlatıya dönüşebilir.

Puanlama

Felsefenin edebiyatı beslediğini belirtme2 puan
Edebiyatın soyut düşünceyi somutlaştırdığını belirtme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Kahramanın iç dünyası · 8 puan

Bilgi notu

Sigmund Freud, geliştirdiği kavramlardan birine Sophokles’in Kral Oidipus tragedyasından yola çıkarak Oidipus kompleksi adını vermiştir. Dostoyevski’nin Suç ve Ceza romanı ise suç işleyen Raskolnikov’un yaşadığı iç hesaplaşmayı ayrıntılarıyla anlatır.

Metin

Murat otuz beş yaşındaydı ve hiçbir asansöre binemiyordu. Çocukken cezalandırılmak için kapatıldığı karanlık kilerden hiç söz etmezdi. Yine de kapılar üstüne kapanınca elleri titriyor, nedenini kendisi de açıklayamıyordu.

Bu hikâye soru için Unikazan tarafından yazılmıştır; kişiler ve olaylar kurgusaldır.

2.14 puan
Bilgi notundaki iki örnekten hareketle edebiyat ile psikoloji arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
2.24 puan
Metindeki Murat’ın davranışını geçmiş yaşantısıyla ilişkilendirerek yorumlayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Oidipus örneği, edebî eserlerin psikolojiye kavram ve kaynak sağladığını gösterir. Suç ve Ceza örneği ise edebiyatın insanın iç dünyasını çözümleyerek psikolojinin alanına yaklaştığını gösterir. Psikolojik bilgi de yazarın kahramanını derinleştirmesine yardım eder.

Puanlama

Edebiyatın psikolojiye kaynak olması2 puan
Edebiyatın iç dünyayı çözümlemesi2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Murat’ın asansör korkusu, çocukken karanlık kilere kapatılmasıyla ilişkili olabilir. Yaşantıdan söz etmemesi ve nedenini açıklayamaması, bu deneyimin bilinçli olarak düşünülmese de davranışını etkilediğini düşündürür.

Puanlama

Korku ile kiler yaşantısını ilişkilendirme2 puan
Bilinçli olarak farkında olmamasını yorumlama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Kelimeler neden değişir? · 10 puan

Kelimelerdeki bazı değişimler
Durum	Örnek
Eski kelimenin yerine Türkçe kökenli kelime geçmesi	mektep → okul; tayyare → uçak
Yeni nesnelerle gelen kelimeler	bilgisayar, e-posta, internet
Yazışmada kısaltılan kelimeler	selam → slm; tamam → tmm

3.16 puan
Tablodaki örneklerden hareketle dili değiştiren üç etkeni açıklayınız.
3.24 puan
Tablo dışından, kültürel temasın dili değiştirdiğini gösteren bir tarihî örnek yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Dil politikaları: Dili sadeleştirme çalışmaları yabancı kökenli kelimelerin yerine Türkçe karşılıkların yerleşmesini sağlamıştır (mektep → okul).
Bilim ve teknolojideki gelişmeler: Yeni buluşlar yeni kavram ve kelimeler getirir (bilgisayar, e-posta).
İletişim ortamları ve toplumsal alışkanlıklar: Hızlı yazışma, kısaltmaların yaygınlaşmasına yol açar (slm, tmm).

Puanlama

Dil politikaları veya sadeleşme etkeni2 puan
Bilim ve teknoloji etkeni2 puan
İletişim ortamı veya toplumsal alışkanlık etkeni2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Örnek: Türklerin İslamiyet’i kabulünden sonra Türkçeye çok sayıda Arapça ve Farsça kelimenin girmesi.

Puanlama

Tarihî olarak doğru örnek2 puan
Kültürel temasla ilişkilendirme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Sözlüklerin izinde · 10 puan

I.11. yüzyılda Araplara Türkçe öğretmek amacıyla yazılmış, Türk dünyasının sözcüklerini derleyen eser.
II.19. yüzyılda hazırlanan ve Türkçeden Türkçeye ilk sözlük olarak anılan eser.
III.19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında yayımlanan, sonraki birçok sözlüğe kaynak olan eser.
IV.İlk baskısını 1945’te Türk Dil Kurumunun yaptığı ve yeni baskılarla güncellenen sözlük.

4.18 puan
Tanımlanan sözlüklerin adını ve varsa hazırlayanlarını yazınız.
4.22 puan
Eski dönemlerde yazılmış bir sözlüğün dilin tarihini öğrenmek açısından önemini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 8

Örnek çözüm

I. Divanü Lügati’t-Türk, Kaşgarlı Mahmut.
II. Lehçe-i Osmanî, Ahmet Vefik Paşa.
III. Kamus-ı Türkî, Şemsettin Sami.
IV. Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu.

Puanlama

Divanü Lügati’t-Türk ve Kaşgarlı Mahmut2 puan
Lehçe-i Osmanî ve Ahmet Vefik Paşa2 puan
Kamus-ı Türkî ve Şemsettin Sami2 puan
Türkçe Sözlük ve TDK2 puan

4.2 tam puan 2

Örnek çözüm

Eski sözlükler, kelimelerin o dönemdeki biçim ve anlamlarını belgeler; böylece bir dilin zaman içindeki değişimi izlenebilir.

Puanlama

Kelimelerin eski biçim ve anlamlarını belgeleme1 puan
Dilin değişimini izleme1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Diğer konular

30 dakikada sana özel yol haritası