12. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Örnek Kâğıt 5

Bilgi notu

20. yüzyılda etkili olan varoluşçuluk, insanın önceden belirlenmiş bir özü olmadığını, kendini seçimleriyle oluşturduğunu savunur. Jean-Paul Sartre’ın “Varoluş özden önce gelir.” sözü bu görüşü özetler. Sartre’ın Bulantı ve Albert Camus’nün Yabancı romanları bu düşünce ikliminde sıkça anılan eserlerdir.

Metin

Kemal, babasından kalan dükkânın anahtarını masaya bıraktı. Herkes onun bu dükkânı sürdüreceğini söylemişti, babası da dedesi de öyle yapmıştı. “Kimse benim yerime seçemez.” dedi kendi kendine. Kapıdan çıkarken neyi kaybettiğini de, neye yürüdüğünü de bilmiyordu; ama bu kararın sorumluluğunu yalnız başına taşıyacağını biliyordu.

Ceviz

Babam köyden ayrılacağımız sabah, ceviz ağacının dibine oturup uzun uzun toprağa baktı. Annem bohçaları kamyona yüklerken o hâlâ yerinden kıpırdamıyordu. “Şehirde ekmek var.” dedi amcam, “Burada ise kuru tarladan başka bir şey yok.” Babam cevap vermedi. Kamyon yola çıktığında arkamızda toz bulutundan başka bir şey kalmadı.

Şehre vardığımızda bir yamaçta, briketleri henüz sıvanmamış tek odalı bir eve yerleştik. Babam her sabah karanlıkta fabrikaya gider, akşam döndüğünde ellerine bakıp susardı. Bir gün cebinden kuru bir ceviz çıkarıp masanın üstüne koydu. “Bunu dikelim mi?” diye sordum. “Nereye?” dedi; gözleri pencerenin önündeki beton duvara takılmıştı.

Bilgi notu

1960 sonrasında Türkiye’de sanayileşme ve köyden kente göç hızlandı, kentlerin çevresinde gecekondu mahalleleri büyüdü. 1961’de Almanya ile imzalanan iş gücü anlaşmasıyla yurt dışına işçi göçü başladı. 1961 Anayasası’nın getirdiği özgürlük ortamında toplumsal sorunlar edebiyatta daha çok tartışıldı.

Kutu

Kadın otuz yıldır her sabah kapıdaki posta kutusuna bakıyordu. Bu sabah da boştu. Anahtarı cebine koydu. Kilidi değiştirmemişti; o gelirse açabilsin diye.

Kuyu

O yıl kuraklık kasabayı kavurdu. Sular kesilince herkesin gözü Hafız Dayı’nın bahçesindeki kuyuya çevrildi. Kapısına kilit vurmasını bekleyenler yanıldı; Hafız Dayı sabahın ilk ışığıyla bahçe kapısını açtı, kovayı kuyunun başına bıraktı. Sıra bekleyenler önce ona dualar etti, sonra su azaldıkça birbirine laf atmaya başladı. Bir sabah kuyunun başında kavga çıktı. Hafız Dayı kovayı aldı, en geride bekleyen yaşlı kadının testisini doldurdu, sonra hiçbir şey demeden evine girdi. Kuyunun başındakiler birbirlerinin yüzüne baktı, kimse sesini çıkarmadı. Ertesi sabah sıra kendiliğinden kuruldu.