8. sınıf Fen Bilimleri · 1. dönem 1. yazılı · F.8.1.1.1

8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Yazılı: Mevsimlerin Oluşumu Soruları

Eksen eğikliği ve Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması; ışınların geliş açısı, gündüz süresi ve yarım kürelerde zıt mevsimler.

Resmî öğrenme çıktısı

1.ünite: Mevsimler ve İklim · 8.1.1. Mevsimlerin Oluşumu

F.8.1.1.1. Mevsimlerin oluşumuna yönelik tahminlerde bulunur.

1. soru

Yörüngedeki dört konum · 10 puan

Şekilde Dünya’nın Güneş çevresindeki yörüngesinde bulunduğu dört konum ölçeksiz olarak gösterilmiştir. Dünya’nın kuzey ucu şekilde yukarıdadır. Ok, dolanma yönünü belirtmektedir.

GüneşKLMN
  1. 1.16 puan

    K ve M konumlarından hangisinin 21 Haziran, hangisinin 21 Aralık olduğunu gerekçesiyle yazınız. Dolanma yönünü kullanarak L ve N konumlarının tarihlerini belirtiniz.

  2. 1.24 puan

    Dünya K konumundayken Türkiye’deki ve Avustralya’daki mevsimi tahmin ederek bu farkın nedenini açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

K konumunda Kuzey Yarım Küre Güneş’e doğru eğiktir ve ışınları daha dik alır; bu konum 21 Haziran’dır. M konumunda Kuzey Yarım Küre Güneş’ten öteye eğiktir; bu konum 21 Aralık’tır. Dünya ok yönünde K’den L’ye, oradan M’ye gittiği için L konumu 23 Eylül, M’den sonra gelen N konumu 21 Mart’tır.

Puanlama

  • K = 21 Haziran, M = 21 Aralık2 puan
  • Kuzey Yarım Küre’nin Güneş’e göre eğim yönüyle gerekçelendirme2 puan
  • L = 23 Eylül, N = 21 Mart2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Türkiye Kuzey Yarım Küre’de olduğu için yaz başlangıcındadır; Avustralya Güney Yarım Küre’de olduğu için kış başlangıcındadır. Eksen eğikliği nedeniyle Kuzey Yarım Küre ışınları daha dik alırken Güney Yarım Küre daha eğik alır; bu yüzden iki yarım kürede mevsimler zıttır.

Puanlama

  • Türkiye’de yaz, Avustralya’da kış2 puan
  • Eksen eğikliği ve ışınların farklı açılarla gelmesiyle açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Yazın Güneş’e mi yaklaşıyoruz? · 8 puan

Bir öğrenci “Yazın sıcak olmasının nedeni, Dünya’nın o aylarda Güneş’e yaklaşmasıdır.” demiştir. Sınıfta aşağıdaki yaklaşık değerler incelenmiştir.

Dünya-Güneş uzaklığı ve Türkiye’deki mevsim
DönemDünya-Güneş uzaklığıTürkiye’de mevsim
Ocak başıyaklaşık 147 milyon kmKış
Temmuz başıyaklaşık 152 milyon kmYaz
  1. 2.14 puan

    Öğrencinin düşüncesini tablodaki veriyi ve iki yarım küredeki mevsimleri kullanarak değerlendiriniz.

  2. 2.24 puan

    Mevsimlerin gerçek nedenini yazınız. Türkiye’de yaz aylarının neden daha sıcak geçtiğini iki etkenle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Düşünce yanlıştır. Tabloya göre Türkiye’de kış yaşanırken Dünya Güneş’e daha yakın, yaz yaşanırken daha uzaktır. Ayrıca mevsimler uzaklıktan kaynaklansaydı bütün Dünya’da aynı anda aynı mevsim yaşanırdı; oysa yarım kürelerde mevsimler zıttır.

Puanlama

  • Düşüncenin yanlış olduğunu tablodaki uzaklıklarla gösterme2 puan
  • Yarım kürelerde mevsimlerin zıt olmasını kanıt olarak kullanma2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Mevsimler, Dünya’nın dönme ekseninin eğik olması ve Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması sonucu oluşur. Yazın Türkiye’ye ışınlar daha dik gelir, birim alana düşen enerji artar. Ayrıca gündüzler uzundur; yeryüzü daha uzun süre ısınır.

Puanlama

  • Eksen eğikliği ve dolanma hareketi2 puan
  • Işınların daha dik gelmesi, birim alana düşen enerjinin artması1 puan
  • Gündüz süresinin uzaması1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Öğle vakti gölge ölçümü · 9 puan

Türkiye’deki bir okulun öğrencileri, 1 metrelik düz bir çubuğun gölgesini bir öğretim yılı boyunca dört özel tarihte öğle vakti ölçmüştür. Ölçümler tarih sırasıyla verilmiştir ve ilk ölçüm eylül ayında yapılmıştır. Değerler kurgusal ve yuvarlanmıştır.

Gölge boyları
ÖlçümGölge boyu (cm)
1. ölçüm84
2. ölçüm200
3. ölçüm84
4. ölçüm30
  1. 3.15 puan

    Ölçümlerin yapıldığı tarihleri yazınız ve gölge boyu ile Güneş ışınlarının geliş açısı arasındaki ilişkiyi açıklayınız.

  2. 3.24 puan

    Aynı ölçümler benzer enlemdeki bir Güney Yarım Küre okulunda yapılsaydı 2. ve 4. ölçümlerin nasıl değişeceğini tahmin ediniz. Bunun mevsimlerle ilişkisini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 5

Örnek çözüm

1. ölçüm 23 Eylül, 2. ölçüm 21 Aralık, 3. ölçüm 21 Mart, 4. ölçüm 21 Haziran’dır. Işınlar dikleştikçe gölge kısalır, eğikleştikçe uzar. En uzun gölge ışınların en eğik geldiği 21 Aralık’ta, en kısa gölge en dik geldiği 21 Haziran’da ölçülür.

Puanlama

  • Dört tarihi doğru sırayla yazma3 puan
  • Işınlar dikleştikçe gölgenin kısaldığını belirtme2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Güney Yarım Küre’de 21 Aralık’ta ışınlar daha dik, 21 Haziran’da daha eğik gelir. Bu nedenle 2. ölçüm kısa (yaklaşık 30 cm), 4. ölçüm uzun (yaklaşık 200 cm) olur. O okulda 21 Aralık yaz, 21 Haziran kış başlangıcıdır.

Puanlama

  • 2. ölçümün kısalacağı, 4. ölçümün uzayacağı tahmini2 puan
  • Güney Yarım Küre’de mevsimlerin zıt olmasıyla ilişkilendirme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

4. soru

Eksen eğik olmasaydı · 9 puan

Dünya’nın dönme ekseni bugün yaklaşık 23,5 derece eğiktir. Öğretmen, sınıfa “Dünya yine Güneş çevresinde dolansaydı ama dönme ekseni hiç eğik olmasaydı ne olurdu?” sorusunu yöneltmiştir.

  1. 4.16 puan

    Bu durumda Güneş ışınlarının dik geldiği yeri, gece ve gündüz sürelerini ve mevsimleri tahmin ediniz.

  2. 4.23 puan

    Eksen eğikliği bugünkünden büyük olsaydı Türkiye’de yaz ve kış arasındaki sıcaklık farkının nasıl değişebileceğini tahmin edip gerekçesini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

4.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Işınlar yıl boyunca Ekvator’a dik gelirdi. Gece ve gündüz süreleri yılın her günü her yerde yaklaşık eşit olurdu. Bir yerin aldığı enerji yıl boyunca neredeyse değişmeyeceği için belirgin mevsimler oluşmazdı.

Puanlama

  • Işınların yıl boyu Ekvator’a dik gelmesi2 puan
  • Gece-gündüz sürelerinin eşitlenmesi2 puan
  • Belirgin mevsimlerin oluşmaması2 puan

4.2 tam puan 3

Örnek çözüm

Fark büyürdü. Eğiklik artınca yazın ışınlar daha dik, kışın daha eğik gelir; gündüz süreleri arasındaki fark da artar. Böylece yaz daha sıcak, kış daha soğuk geçer.

Puanlama

  • Farkın artacağı tahmini1 puan
  • Yaz ve kış arasında ışın açısı ya da gündüz süresi farkının artmasıyla gerekçelendirme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.

Örnek Kâğıt 1: 1 soruÖrnek Kâğıt 2: 2 soruÖrnek Kâğıt 3: 2 soruÖrnek Kâğıt 4: 2 soruÖrnek Kâğıt 5: 2 soru

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Ücretsiz ön görüşme

30 dakikada sana özel yol haritası

  1. 1Formu doldurDört bilgi yeterli, bir dakika sürer.
  2. 2Seni arayalımGörüşme saatini sana uygun zamana koyalım.
  3. 3Yol haritanı çıkaralımNetlerini ve hedefini konuşur, haftalık planın ilk taslağını birlikte çizeriz.

Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp

Formu kim dolduruyor?

Bilgilerin yalnızca bu görüşme için kullanılır.

WhatsApp ile yazın
+904326060226