8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Örnek Kâğıt 3

K konumunda Kuzey Yarım Küre Güneş’e doğru eğiktir ve ışınları daha dik alır; bu konum 21 Haziran’dır. M konumunda Kuzey Yarım Küre Güneş’ten öteye eğiktir; bu konum 21 Aralık’tır. Dünya ok yönünde K’den L’ye, oradan M’ye gittiği için L konumu 23 Eylül, M’den sonra gelen N konumu 21 Mart’tır.

Türkiye Kuzey Yarım Küre’de olduğu için yaz başlangıcındadır; Avustralya Güney Yarım Küre’de olduğu için kış başlangıcındadır. Eksen eğikliği nedeniyle Kuzey Yarım Küre ışınları daha dik alırken Güney Yarım Küre daha eğik alır; bu yüzden iki yarım kürede mevsimler zıttır.

Düşünce yanlıştır. Tabloya göre Türkiye’de kış yaşanırken Dünya Güneş’e daha yakın, yaz yaşanırken daha uzaktır. Ayrıca mevsimler uzaklıktan kaynaklansaydı bütün Dünya’da aynı anda aynı mevsim yaşanırdı; oysa yarım kürelerde mevsimler zıttır.

Mevsimler, Dünya’nın dönme ekseninin eğik olması ve Dünya’nın Güneş çevresinde dolanması sonucu oluşur. Yazın Türkiye’ye ışınlar daha dik gelir, birim alana düşen enerji artar. Ayrıca gündüzler uzundur; yeryüzü daha uzun süre ısınır.

II ve IV yanlıştır. II’nin doğrusu: Bir kromozomda çok sayıda gen bulunur. IV’ün doğrusu: Saç rengi ve göz rengi gibi farklı özelliklerden farklı genler sorumludur.

DNA proteinlerin çevresine sarılarak sıkıca paketlenir. Bu paketlenme sonucunda hacmi küçülür ve hücre çekirdeğine sığar. Hücre bölünmesi sırasında daha da kısalıp kalınlaşan bu yapılara kromozom denir.

Adenin sayısı timine, guanin sayısı sitozine eşittir. Timin 120, sitozin 180’dir. Toplam nükleotid 120 + 120 + 180 + 180 = 600’dür. Her nükleotidde bir fosfat bulunduğu için fosfat sayısı da 600’dür.

Timin 280 olduğu için adenin de 280’dir. Kalan nükleotid sayısı 1000 − 560 = 440’tır. Guanin ve sitozin eşit olduğundan her biri 440 ÷ 2 = 220’dir.

T A C G G C A T T G A T

Verilen zincirde 4 A, 3 T, 2 G, 3 C vardır. Karşı zincirde 3 A, 4 T, 3 G, 2 C bulunur. Toplamda adenin 7, timin 7, guanin 5, sitozin 5’tir.

Düşünce yanlıştır. Verilen zincirde 4 A, 3 T bulunur. Eşitlik iki zincirin toplamı için geçerlidir; çünkü bir zincirdeki her A’nın karşısına diğer zincirde bir T gelir.

1. bitki sarı ve saf döl, 2. bitki sarı ve melez döl, 3. bitki yeşil ve saf döldür. Sarı baskındır; çünkü 2. bitkide iki farklı gen bulunduğu hâlde sarı renk ortaya çıkmıştır, yeşil gen ise etkisini gösterememiştir.

Fenotip canlının dıştan görülen özelliğidir; genotip ise bu özelliği belirleyen gen yapısıdır. Tohumu yeşil olan bezelyenin genotipi kesin olarak ss’dir; çünkü çekinik özellik yalnızca iki çekinik gen bir arada olduğunda görülür. Sarı tohumlu bezelye SS ya da Ss olabilir.

Genotip oranı 1 SS : 2 Ss : 1 ss. Fenotip oranı 3 sarı : 1 yeşil.

Sarı tohum 800 × 3/4 = 600, yeşil tohum 800 × 1/4 = 200, melez tohum 800 × 2/4 = 400 olması beklenir.

Özellik çekiniktir; çünkü 1 ve 2 numaralı bireylerde görülmediği hâlde kızları 5 numaralı bireyde görülmektedir. 5 numaralı birey aa’dır. Bu birey anne ve babasından birer a aldığı ve onlarda özellik görülmediği için 1 ve 2 numaralı bireyler Aa’dır.

7 ve 8 numaralı bireyler annelerinden a geni almıştır. Özelliği göstermedikleri için babalarından A almışlardır; genotipleri Aa’dır. Aa × Aa çaprazlamasında yavruların 1/4’ü aa olur; bu yüzden olasılık 1/4’tür.

• I: DD × dd. Yavruların hepsi düzgün olduğu için düzgün ata saf döldür.
• II: Dd × Dd. Düzgün atalardan buruşuk yavru çıktığı için iki ata da d geni taşır; oran yaklaşık 3 : 1’dir.
• III: Dd × dd. Yavruların yaklaşık yarısı buruşuk olduğu için düzgün ata melezdir.

Dd × Dd çaprazlamasında düzgün tohumların oranı 1 DD : 2 Dd’dir; 150’nin 2/3’ü, yani 100 tohumun melez olması beklenir. Çaprazlama oranları olasılık bildirir; gerçek sonuçlar beklenenden biraz sapabilir. Bu sapma küçük olduğu için sonuç yine 1 : 1 oranına uygundur.