8. Sınıf Fen Bilimleri 1. Dönem 1. Yazılı Soruları: Örnek Kâğıt 2

1. ölçüm 23 Eylül, 2. ölçüm 21 Aralık, 3. ölçüm 21 Mart, 4. ölçüm 21 Haziran’dır. Işınlar dikleştikçe gölge kısalır, eğikleştikçe uzar. En uzun gölge ışınların en eğik geldiği 21 Aralık’ta, en kısa gölge en dik geldiği 21 Haziran’da ölçülür.

Güney Yarım Küre’de 21 Aralık’ta ışınlar daha dik, 21 Haziran’da daha eğik gelir. Bu nedenle 2. ölçüm kısa (yaklaşık 30 cm), 4. ölçüm uzun (yaklaşık 200 cm) olur. O okulda 21 Aralık yaz, 21 Haziran kış başlangıcıdır.

Işınlar yıl boyunca Ekvator’a dik gelirdi. Gece ve gündüz süreleri yılın her günü her yerde yaklaşık eşit olurdu. Bir yerin aldığı enerji yıl boyunca neredeyse değişmeyeceği için belirgin mevsimler oluşmazdı.

Fark büyürdü. Eğiklik artınca yazın ışınlar daha dik, kışın daha eğik gelir; gündüz süreleri arasındaki fark da artar. Böylece yaz daha sıcak, kış daha soğuk geçer.

I yanlıştır: Patatesin kromozom sayısı insandan fazladır ama yapısı insandan karmaşık değildir. II yanlıştır: Şempanze ile patatesin kromozom sayısı 48’dir ama farklı türlerdir.

Canlının özelliklerini kromozomların sayısı değil, kromozomlardaki genler belirler. Bu iki canlının genleri ve bu genlerdeki nükleotidlerin dizilişi farklı olduğu için özellikleri de farklıdır.

X fosfat, Y şeker (deoksiriboz), Z organik bazdır. Nükleotid çeşitleri birbirinden organik bazla, yani Z kısmıyla ayrılır.

Bazlar adenin (A), timin (T), guanin (G) ve sitozindir (C). Model, sarmal bir merdiven gibi iki zincirden oluşmalıdır. Merdivenin kenarlarını şeker ve fosfatlar, basamaklarını karşılıklı bazlar oluşturur. Basamaklarda adeninin karşısına timin, guaninin karşısına sitozin gelmelidir.

T A C G G C A T T G A T

Verilen zincirde 4 A, 3 T, 2 G, 3 C vardır. Karşı zincirde 3 A, 4 T, 3 G, 2 C bulunur. Toplamda adenin 7, timin 7, guanin 5, sitozin 5’tir.

Düşünce yanlıştır. Verilen zincirde 4 A, 3 T bulunur. Eşitlik iki zincirin toplamı için geçerlidir; çünkü bir zincirdeki her A’nın karşısına diğer zincirde bir T gelir.

Molekülde timin 90, sitozin 110’dur; toplam 400 nükleotid bulunur. Eşlenme sonunda yeni oluşan iki zincirin toplamı eski molekül kadar nükleotid içerir. Bu yüzden ortamdan 90 adenin, 90 timin, 110 guanin ve 110 sitozin nükleotidi kullanılır.

Bir molekül 2’ye, sonra 4’e çıkar. Dört molekülde toplam 4 × 400 = 1600 nükleotid vardır. Başlangıçta 400 nükleotid bulunduğu için 1600 − 400 = 1200 yeni nükleotid kullanılmıştır.

Özellik çekiniktir; çünkü 1 ve 2 numaralı bireylerde görülmediği hâlde kızları 5 numaralı bireyde görülmektedir. 5 numaralı birey aa’dır. Bu birey anne ve babasından birer a aldığı ve onlarda özellik görülmediği için 1 ve 2 numaralı bireyler Aa’dır.

7 ve 8 numaralı bireyler annelerinden a geni almıştır. Özelliği göstermedikleri için babalarından A almışlardır; genotipleri Aa’dır. Aa × Aa çaprazlamasında yavruların 1/4’ü aa olur; bu yüzden olasılık 1/4’tür.

• I: DD × dd. Yavruların hepsi düzgün olduğu için düzgün ata saf döldür.
• II: Dd × Dd. Düzgün atalardan buruşuk yavru çıktığı için iki ata da d geni taşır; oran yaklaşık 3 : 1’dir.
• III: Dd × dd. Yavruların yaklaşık yarısı buruşuk olduğu için düzgün ata melezdir.

Dd × Dd çaprazlamasında düzgün tohumların oranı 1 DD : 2 Dd’dir; 150’nin 2/3’ü, yani 100 tohumun melez olması beklenir. Çaprazlama oranları olasılık bildirir; gerçek sonuçlar beklenenden biraz sapabilir. Bu sapma küçük olduğu için sonuç yine 1 : 1 oranına uygundur.