8. sınıf Fen Bilimleri · 1. dönem 1. yazılı · F.8.2.2.2
Tek karakter çaprazlaması problemleri, genotip ve fenotip oranları, soy ağacı okuma ve sonuçları yorumlama.
Resmî öğrenme çıktısı
2.ünite: Dna ve Genetik Kod · 8.2.2. Kalıtım
F.8.2.2.2. Tek karakter çaprazlamaları ile ilgili problemler çözerek sonuçlar hakkında yorum yapar.
İki sarı bezelye · 10 puan
Bezelyede sarı tohum geni (S), yeşil tohum genine (s) baskındır. Tohum rengi bakımından melez olan iki bezelye çaprazlanmıştır.
Çaprazlamayı tabloda göstererek yavruların genotip ve fenotip oranlarını yazınız.
Bu çaprazlamadan 800 tohum elde edilirse beklenen sarı ve yeşil tohum sayısını, ayrıca melez tohum sayısını bulunuz.
1.1 tam puan 6
Örnek çözüm
| S | s | |
|---|---|---|
| S | SS | Ss |
| s | Ss | ss |
Genotip oranı 1 SS : 2 Ss : 1 ss. Fenotip oranı 3 sarı : 1 yeşil.
Puanlama
1.2 tam puan 4
Örnek çözüm
Sarı tohum 800 × 3/4 = 600, yeşil tohum 800 × 1/4 = 200, melez tohum 800 × 2/4 = 400 olması beklenir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Siyah tavşan saf mı? · 10 puan
Kurgusal bir tavşan türünde siyah tüy geni (B), beyaz tüy genine (b) baskındır. Bir yetiştirici, elindeki siyah tüylü tavşanın saf döl olup olmadığını öğrenmek istemektedir.
Yetiştirici bu tavşanı hangi tüy rengine sahip tavşanla çaprazlamalıdır? Tavşan saf döl ise ve melez döl ise beklenen yavru oranlarını yazarak açıklayınız.
Yetiştirici iki siyah tavşanını beyaz tüylü tavşanlarla çaprazlamıştır. Birinci tavşanın yavrularından biri beyaz tüylü olmuştur. İkinci tavşanın ise iki yavrusu olmuş, ikisi de siyah tüylü doğmuştur. Her iki tavşanın genotipi hakkında kesin yargıya varılıp varılamayacağını açıklayınız.
2.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Beyaz tüylü (bb) tavşanla çaprazlamalıdır; çünkü onun genotipi kesin olarak bilinir. Siyah tavşan BB ise BB × bb çaprazlamasından yavruların hepsi Bb ve siyah olur. Bb ise Bb × bb çaprazlamasından yavruların yaklaşık yarısı siyah (Bb), yarısı beyaz (bb) olması beklenir.
Puanlama
2.2 tam puan 4
Örnek çözüm
Beyaz yavru (bb) ata tavşandan b geni almıştır; bu nedenle birinci tavşan kesin olarak Bb’dir. İkinci tavşan için kesin bir yargıya varılamaz; yavru sayısı azdır. Bb bir tavşanın iki yavrusunun da siyah olması mümkündür, bu tavşan BB de olabilir, Bb de.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Soy ağacını okuyalım · 9 puan
Soy ağacında kurgusal bir ailede tek gen çiftiyle belirlenen ve cinsiyete bağlı olmayan bir özellik gösterilmiştir. Kareler erkek, daireler kadın bireyleri; koyu şekiller bu özelliği gösteren bireyleri belirtir. Baskın gen A, çekinik gen a ile gösterilmiştir.
Bu özelliğin baskın mı çekinik mi olduğunu soy ağacından kanıt göstererek açıklayınız. 1, 2 ve 5 numaralı bireylerin genotiplerini yazınız.
7 ve 8 numaralı bireylerin genotipini gerekçesiyle yazınız. 1 ve 2 numaralı bireylerin bir çocuğu daha olursa bu özelliği gösterme olasılığını bulunuz.
3.1 tam puan 5
Örnek çözüm
Özellik çekiniktir; çünkü 1 ve 2 numaralı bireylerde görülmediği hâlde kızları 5 numaralı bireyde görülmektedir. 5 numaralı birey aa’dır. Bu birey anne ve babasından birer a aldığı ve onlarda özellik görülmediği için 1 ve 2 numaralı bireyler Aa’dır.
Puanlama
3.2 tam puan 4
Örnek çözüm
7 ve 8 numaralı bireyler annelerinden a geni almıştır. Özelliği göstermedikleri için babalarından A almışlardır; genotipleri Aa’dır. Aa × Aa çaprazlamasında yavruların 1/4’ü aa olur; bu yüzden olasılık 1/4’tür.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Sonuçlardan atalara · 9 puan
Bezelyede düzgün tohum geni (D), buruşuk tohum genine (d) baskındır. Bir sınıf projesinde üç çaprazlamanın sonuçları aşağıdaki gibi kaydedilmiştir. Tohum sayıları kurgusaldır.
| Çaprazlama | Atalar | Düzgün tohum | Buruşuk tohum |
|---|---|---|---|
| I | Düzgün × Buruşuk | 200 | 0 |
| II | Düzgün × Düzgün | 150 | 50 |
| III | Düzgün × Buruşuk | 98 | 102 |
Her çaprazlamadaki ataların genotiplerini sonuçlardan yararlanarak gerekçesiyle yazınız.
II. çaprazlamadaki 150 düzgün tohumdan kaçının melez olmasının beklendiğini bulunuz. III. çaprazlamada sonuçların tam 100 ve 100 çıkmamasını yorumlayınız.
4.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Puanlama
4.2 tam puan 3
Örnek çözüm
Dd × Dd çaprazlamasında düzgün tohumların oranı 1 DD : 2 Dd’dir; 150’nin 2/3’ü, yani 100 tohumun melez olması beklenir. Çaprazlama oranları olasılık bildirir; gerçek sonuçlar beklenenden biraz sapabilir. Bu sapma küçük olduğu için sonuç yine 1 : 1 oranına uygundur.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.
Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.
Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).
Ücretsiz ön görüşme
Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp
