Öz Değerlendirme ve Akran Değerlendirme Formları | Maarif Modeli Örnekleri

Ödevin ya da grup çalışman bitince öğretmen iki kâğıt daha verebilir. Bir kâğıtta kendi ödevini satır satır işaretlersin. Öteki kâğıtta arkadaşının ödevine bakıp kısa bir cümle yazarsın. Çoğu öğrenci bütün kutulara evet koyar.

Çoğu veli de bu kâğıdı gizli bir not sanır. Oysa form, karnenin yerine geçmez. Öğretmen ödevi, sunumu ve bu kâğıdı birlikte okur. Arkadaşının yazdığı puan da tek başına not olmaz.

Bu yazıda iki formun ne işe yaradığını, nasıl doldurulacağını ve kopyalanabilir örnekleri bulursun. Grup formunun hem ortaya çıkan işe hem birlikte çalışmaya baktığını da görürsün. Fen, Türkçe ve matematik satırları ile ilkokul, ortaokul ve lise örneği aşağıdadır.

Akran formunda arkadaşının kişiliğine değil, ödevindeki satıra yazarsın. Form, puanı şişirmek için doldurulmaz. Eksik satırı görüp bir sonraki ödevde düzeltmek için doldurulur. Satırları ödev başlamadan bir kez okursan, kutular sürpriz olmaktan çıkar.

En Sık Sorulanlar

• Öz değerlendirme formu örneği arıyorsan: Aşağıdaki fen tablosunu kopyalayabilirsin. Okulunun satırları farklıysa cümleleri değiştir. Evet, kısmen ve hayır kutularını aynı tut.
• Akran değerlendirme formu örneği arıyorsan: Türkçe konuşma tablosunda işe bakan üç soru var.
• Not olur mu diye bakıyorsan: Bu kâğıt tek başına karne notu değildir. Hesabın kendisi için karne notu nasıl hesaplanır yazısına bak. Öğretmen ödev ve sunuma da bakar.
• Grup formu da mı aynı? Hayır. Grup formu hem ortaya çıkan işe hem birlikte nasıl çalıştığınıza bakar. Akran formu tek bir kişinin ödevine bakar.

Kısa Sözlük

Öğrenci, Veli ve Öğretmen İçin

Öz Değerlendirme Nedir?

Öz değerlendirme, kendi ödevine dışarıdan bakar gibi bakmandır. Her satır bir işi sorar. Sen evet, kısmen veya hayır dersin. Amaç kendini övmek değil; neyi iyi yaptığını ve neyin eksik kaldığını görmektir.

İlk seferlerde işaret yanılabilir. Kimisi her kutuya evet koyar, kimisi kendini fazla sert eleştirir. MEB, öz değerlendirmenin önce öğrencinin kendi işini tanıması için kullanılmasını faydalı sayar. Öğrenci, öğretmenin rehberliğinde forma alıştıkça verdiği karar daha isabetli olur.

Bu kâğıt sana şunu kazandırır: kendi işini dürüst görmek, eksik satırı fark etmek ve bir sonraki ödeve daha hazır başlamak. Öğretmen bazen aynı ödevde bir de dereceli puanlama anahtarı verir. O tablo, her satırın hangi düzeyde olduğunu cümleyle anlatır.

Akran Değerlendirme Nedir?

Akran değerlendirme, arkadaşının ödevini aynı satırlarla okumandır. Amaç not vermek değildir. Arkadaşının işini güçlendirecek düzeltmeyi bir cümleyle söylersin. Sen de başkasının ödevinde gördüğün eksiği kendi ödevinde aramayı öğrenirsin.

Öğretmen dışında bir kişiden de kısa bir geri bildirim alırsın. Grup işinde kimin dinlediği ve kimin işini zamanında getirdiği bu formda görünür.

Bu formun bir sınırı vardır. Arkadaşının yazdığı puan karne notu olmaz. MEB, öğrencilerin birbirine verdiği notun gerçek başarıyı tek başına göstermeyeceğini yazar. Form yarışa dönerse hem arkadaşlık hem de öz güven zedelenebilir.

Satırlar baştan belliyse ve cümle işe bakıyorsa arkadaşını geliştiren kısa bir cümle yazabilirsin. Satırlar gizliyse herkes rastgele işaret koyar.

Üç Formun Farkı

Aynı ödevde birkaç kâğıt birden çıkınca hepsine aynı cümleyi yazmak kolaydır. Kâğıtları ayıran şey, her birinin kimin işine baktığıdır.

Hangi kâğıdı açacağını dört soru ayırır.

1. Kendi eksiğini mi göreceksin? Öz formu aç.
2. Arkadaşının ödevine mi bakacaksın? Akran formunu aç.
3. Grubun işine ve birlikte çalışmaya mı bakacaksın? Grup formunu aç.
4. Her satırın iyi, orta veya zayıf olduğu mu yazılacak? O zaman dereceli puanlama anahtarı nasıl hazırlanır rehberindeki tabloya bak.

Grup Değerlendirme Formu

Grup formu, akran formunun uzun hâli değildir. Akran formu bir kişinin ödevine bakar. Grup formu hem grubun işi bitirip bitirmediğine hem de herkesin bu işe katılıp katılmadığına bakar.

MEB örneklerinde yardımlaşma, dinleme ve ortak karar satırları vardır. Aşağıdaki altı satır, birlikte çalışmayı okuyan bir örnektir. Her zaman kutusu, beklenen davranışı gösterir. Bu tabloda ters okunacak bir satır yoktur.

Akran Değerlendirme Formu Nasıl Hazırlanır?

Formu öğretmen hazırlar. Sen doldurursun. İyi bir formda satırlar ödevle birlikte gelir. Neye bakılacağı sürpriz olmaz.

Kutular çoğu zaman evet, kısmen ve hayırdır. Bazı formlarda her zaman, bazen ve hiçbir zaman vardır. Kimisinde birden beşe kadar işaret görürsün: hiç, kısmen, orta, iyi ve çok iyi. Aynı kâğıtta birden fazla kutu türü varsa hangisini işaretleyeceğini öğretmenine sor.

Satır senin kişiliğini değil, yaptığın işi söyler. Forma çalışkan öğrenci yazmazsın. Bunun yerine, kaydı zamanında tuttu yazarsın.

İyi anlattı demek de yetmez. Gerekçeyi kendi cümlesiyle kurdu dersen, arkadaşın neye baktığını anlar.

Yalnızca kutu işaretlemek yetmez. İyi formun altında iki soru daha durur. Bu çalışmada en iyi yaptığın ne? En çok nerede zorlandın?

Akran formunda da çalışmanın en iyi yanı ile geliştirilecek bir yön ayrı ayrı sorulur.

Örnek Öz Değerlendirme Formu

Aşağıdaki tablo, dokuzuncu sınıf fen ödevi için yazılmış bir örnektir. Ödev, ısı kaybını azaltan bir düzenek ve kısa bir açıklamadır. Önce adını ve görevin adını yaz. Sonra her satırda bir kutu işaretle.

Tablonun altına üç soru daha yazılır. Bu çalışmada en iyi yaptığım iş ne? En çok nerede zorlandım? Yeniden yapsam hangi satırı ilk düzeltirim?

Hayır ve kısmen işaretleri bir ceza listesi değildir. MEB, bu satırlardaki davranışları kazanmaya çalışmanı önerir. Hepsini aynı gün kapatmaya çalışma. Bir sonraki ödevde tek bir satırı düzeltmen yeter.

Örnek Akran Değerlendirme Formu

Aşağıdaki tablo, Türkçe konuşma veya kısa yazı içindir. Önce arkadaşının adını ve görevin adını yaz. Sonra satırları işaretle ve alttaki üç soruyu cevapla.

Açık kutular şunlardır. Bu çalışmanın en iyi yanı nedir? Geliştirilmesi gereken bir yön nedir? Ben aynı işi yapsam neyi eklerdim?

Kaçınılacak cümle kişiye gider. Arkadaşın neyi düzelteceğini bu cümleden göremez. Yapıcı cümle yapılan işe gider. Bir sonraki taslakta tablo başlığını eklemesi yeter.

Form yarışa dönerse cümleler sertleşir ve kimse gerçek eksiği yazmaz.

Akran Değerlendirme Örnek Cümleler

Bu cümleler kutunun yanına yazılır. Soldaki cümle ödevdeki bir satıra bakar. Sağdaki cümle kişiye gider. Formu doldurmuş olursun ama arkadaşın neyi düzelteceğini bilemez.

Doldurulmuş Örnek

Kerem, ısı düzeneği görevini Perşembe günü teslim eder. Öz formu şöyle işaretler. Bu tablo, boş şablonun doldurulmuş hâlidir.

Arkadaşı akran formuna şunu yazar: “Gerekçen net. Tablo başlığı olmadığı için okuyan neyi ölçtüğünü hemen görmüyor.” Kerem sonraki taslakta yalnızca başlık ve birim ekler. Notu yükselten şey arkadaşının yüksek puanı değil, eksik satırın kapanmasıdır.

Ders Ders Örnekler

Fen

Satırlar deney kaydı, birim, güvenlik ve sonuç cümlesi olur. Öz form senin düzeneğine bakar. Akran formu posterin okunup okunmadığına bakar. İki form birden, raporun süslü olup olmadığına bakmaz.

Türkçe

Satırlar ana fikir, kendi cümle, örnek ve yazım olur. Akran formu özellikle işe yarar. Başkasının yazısında gördüğün eksiği kendi yazında da ararsın.

Konuşma formunda da aynı mantık vardır. Ses, süre, örnek ve beden dilinin her biri ayrı satırdır.

Matematik

Satırlar verileni yazma, işlemi gösterme, birim ve sonucu kontrol etme olur. Öz form, doğru şıkkı değil çözüm yolunu okutur. Akran formu, arkadaşının işlem satırında atlanan adımı işaretler. Yalnızca sonuç kutusu olan bir form, matematik işinde zayıf kalır.

Bu satırların hangi kazanıma bağlandığını öğrenme çıktısı nedir yazısından netleştirebilirsin. Görevin kendisi için performans görevi şablonuna bakabilirsin.

İlkokul, Ortaokul ve Lise Formu

MEB her kademe için tek bir satır sayısı yazmaz. Uygulamada ilkokulda dört veya beş kısa davranış cümlesi yeterli olur. Ortaokulda işaretin yanına kısa bir cümle eklenebilir.

Lisede satır, ödevin bir parçasına da bakabilir. Örneğin tabloda başlık ve birim var mı diye sorulur.

İlkokulda uzun sorular formu şişirebilir. Lise akran değerlendirme formu yalnızca nazik olup olmadığına bakmakla kalmaz. Ödevdeki satırı da okur.

Bu tablo bir örnektir. Okulunun formu bu satırlardan az veya çok olabilir.

Öz Değerlendirme Formu Nasıl Doldurulur?

1. Satırları ödev başlamadan oku. Teslim akşamı formu ilk kez görmek, işaretleri sonradan uydurmaya iter.
2. Her satıra ayrı bak. Satırların hepsi evet ise yanına bir cümle yaz. Cümle yoksa işaret zayıf kalır.
3. Kısmen ve hayırı saklama. İlk seferlerde her kutuya evet koymak kolaydır. Eksik kalan satır, sonraki ödevinin hedefidir.
4. Akran cümlesini işe bağla. Yalnızca “iyiydi” demek yetmez. Hangi satırın güçlü olduğunu söyle.
5. Bir düzeltme seç. Formdaki bütün eksikleri aynı gün kapatmaya çalışma. Bir sonraki çalışmada tek bir satırı kapat.

Akış Görseli

Akış dört adımdan oluşur. Satırları oku, kendi ödevine bak, arkadaşının ödevine bak ve eksik satırı düzelt. Kendi bakışını veya arkadaşının bakışını atlarsan form yine dolabilir. Neyi düzelteceğin kaybolur.

Sık Hatalar

• Bütün kutulara evet koymak. Form dolu görünür. Eksik satır kaybolur.
• Yalnızca puan yazmak. Beş üzerinden beş yazmak geri bildirim sayılmaz. Gerekçe cümlesi yoksa akran formu boşa düşer.
• Kişiye yazmak. Tembelsin demek, ödevdeki bir satırı göstermez. Arkadaşın bu cümleden neyi düzelteceğini bilemez.
• Formu gizli not gibi kullanmak. Arkadaşının puanı karne notu olmaz. MEB, bu notun gerçek başarıyı tek başına göstermeyeceğini yazar. Form, öğretmenin işini arkadaşa devretmek için değildir.
• İlk denemede ağır sonuç bağlamak. İlk seferde işaret yanılabilir. İlk tur, öğrencinin formu tanıması içindir.
• Velinin formu doldurması. Formu öğrencinin kendisi doldurmalıdır. Veli yalnızca hangi satırın eksik kaldığını sorar.

Kontrol Listesi

Listedeki her madde, formu doğru doldurduğunu gösterir. On maddenin altısından azını işaretlediysen, gelecek ödevde satırları ve yanlarına yazdığın cümleyi yeniden kontrol et.

• Görevin adını yazdım.
• Satırları ödev başlamadan okudum.
• Her satırın gördüğüm bir işi sorduğunu kontrol ettim.
• Her satıra ayrı işaret koydum.
• Güçlü yanı gerekçeyle yazdım.
• Geliştirilecek yanı bir cümleyle yazdım.
• Arkadaşıma kişiliği hakkında değil, ödevi hakkında yazdım.
• Kısmen veya hayır dediğim satırı sonraki hedef yaptım.
• Bu formu tek başına karne notu sanmadım.
• İş birliği kuralını baştan duydum.

Yanlış Bilinenler

• Öz form, öğrencinin kendi notunu kendisinin vermesidir. Hayır. Sen kendi işin hakkında karar yazarsın. Notu öğretmen, ödev ve sunumla birlikte okur.
• Akran formu adil bir sınav puanıdır. Hayır. MEB, öğrencilerin birbirine verdiği notun gerçek başarıyı tek başına göstermeyeceğini yazar.
• Herkes birbirine tam puan verirse sorun yoktur. Hayır. O zaman form, eksik satırı gizler.
• Grup formu ile akran formu aynı kâğıttır. Hayır. Grup formu hem grubun işine hem birlikte çalışmaya bakar. Akran formu bir kişinin ödevine bakar.
• Form, YKS’de ayrı bir oturumdur. Hayır. Bu bir okul kâğıdıdır. Sınavın nasıl olacağını ÖSYM duyurur.

Mini Senaryo

Elif, onuncu sınıfta kısa bir konuşma hazırlar. Öz formda bütün satırlara evet koyar. Akran formunda arkadaşı şunu yazar: “Örnek verdin. İlk cümlede konu dağıldı.”

Elif önce alınır. Öğretmen, cümlenin kişiye değil, ilk cümleye baktığını söyler. Elif konuşmayı yeniden kurar ve ilk cümleyi tek konuyla sınırlar.

İkinci turda öz formdaki evet işareti, bu kez bir gerekçeye dayanır. Buradan çıkan ders nettir. Akran cümlesi can yakmak için yazılmaz. Bir satırı görünür kılmak için yazılır.

YKS ile İlişkisi

Öz ve akran formu ayrı bir YKS oturumu değildir. Yine de aynı alışkanlığı kazandırır. Denemeden sonra neyi iyi çözdüğünü ve hangi adımı atladığını yazmak, formdaki iki sorunun sınav hâlidir.

Maarif önce okul uygulamalarını etkiler. Kesin sınav düzenini ÖSYM duyurur. Okul formunu haftalık plana bağlamak, Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi yazısındaki bakışla aynı işe yarar. Eksik satır, bir sonraki haftanın hedefi olur.

İlgili Yazılar

Bu yazıyla aynı çerçevedeki diğer rehberler şunlardır:

• Dereceli puanlama anahtarı nasıl hazırlanır?
• Performans görevi nasıl hazırlanır? Örnek şablon
• Öğrenci ürün dosyası nedir?
• Süreç odaklı değerlendirme uygulama örnekleri
• Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi
• Maarif öğretmen uygulama rehberi
• Maarif veli rehberi
• YKS deneme analizi nasıl yapılır?

Unikazan Yaklaşımı

Unikazan’da kutulara rastgele işaret koymakla yetinmeyiz. Öğrenci deneme sonrası hangi adımın eksik kaldığını yazar; koç o satırı haftalık plana bağlar. Okul formu ile sınav analizi aynı soruyu sorar: Neyi iyi yaptım, neyi bir sonraki işte düzelteceğim?

YKS koçluk paketlerini inceleyebilirsin, koçlarımızı tanıyabilirsin, başarı hikâyelerine göz atabilirsin veya ücretsiz YKS materyallerine bakabilirsin.

Sonuç

Maarif’te öz değerlendirme ve akran değerlendirme, seni puanlayan ekstra bir sınav değildir. Öğrendiğin şey, satırlara bakmak ve işe dair cümle kurmaktır. İyi bir form, az satırdan kurulur. Her satır, gördüğün bir işi sorar.

Özetle: Satırları ödev başlamadan oku, kendi işine bir cümleyle bak ve arkadaşının işine kişi hakkında değil satır hakkında yaz. Kısmen veya hayır kalan tek satırı sonraki çalışmanın hedefi yap. Notu yalnızca bu kâğıda bağlama.

Sıkça Sorulan Sorular