Maarif Modelinde Süreç Odaklı Değerlendirme Nedir? Uygulama Örnekleri
Son güncelleme: 7 Temmuz 2026· 16 dk okuma
Kısa Cevap: Maarif Modeli'nde süreç odaklı değerlendirme, öğrenciyi yalnızca doğru cevap vermeye değil; planlama, uygulama, geri bildirim, revizyon ve yansıtma adımlarına göre ölçer. Okulda rubrik ve geri bildirim; YKS'de paragraf, çok adımlı problem ve gerekçe becerisi olarak karşına çıkar. Beş uygulama adımı:
- Rubrik oku — süreç kriterlerini görev öncesi not al
- Süreç günlüğü — ara adımları kısa kaydet
- Öz değerlendirme — teslim öncesi rubrikte kendini puanla
- YKS defteri — geri bildirim kavramını soru bloğuyla eşleştir
- Deneme analizi — adım atlama yanlışlarını etiketle
Maarif Modelinde süreç odaklı değerlendirme nedir? Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli, öğrenmeyi yalnızca sınav kağıdındaki sonuçla değil; öğrencinin öğrenme yolculuğundaki adımlarla birlikte ölçer.
Bu rehberde süreç odaklı değerlendirmenin tanımı, Maarif yaklaşımı, biçimlendirici–özetleyici farkı, sonuç odaklı karşılaştırma, değerlendirme araçları, portfolyo adımları, uygulama örnekleri, süreç–ürün puan dağılımı, rubrik tablosu, okul–YKS farkı, çalışma planı ve kontrol listesini bulacaksın. Açık uçlu okul formatı için Maarif açık uçlu sorular rehberine, genel Maarif çerçeve için Maarif Modeli YKS etkisi rehberine bak. Kısa cevap: Süreç odaklı değerlendirme = adım + gerekçe + geri bildirim; sadece doğru şık değil.
Süreç Odaklı Değerlendirme Nedir?
Süreç odaklı değerlendirme; öğrencinin öğrenme sürecindeki adımlarını (plan, uygulama, hata düzeltme, gerekçe, yansıtma) ölçen değerlendirme yaklaşımıdır. Yalnızca bitmiş cevaba bakmaz; yol boyunca ne yaptığını da görünür kılar.
Maarif Modeli'nde süreç odaklı değerlendirme beceri temelli eğitimin parçasıdır. Performans görevi, proje, deney raporu ve açık uçlu sınavlarda rubrik ve geri bildirim bu yaklaşımı somutlaştırır.
Resmî çerçeve: MEB Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli.
Maarif Süreç Odaklı Değerlendirme Yaklaşımı
Maarif'te süreç odaklı değerlendirme üç katmanda işler: biçimlendirici geri bildirim, rubrik ve öz değerlendirme, ürün + süreç birlikte puanlama. Öğretmen ara adımlarda düzeltme fırsatı verir; öğrenci teslim öncesi revizyon yapar.
Disiplinler arası projelerde süreç değerlendirme doğal olarak birleşir. Maarif disiplinler arası öğrenme rehberi proje köprüsünü anlatır. Beceri temelli çalışma için Maarif beceri temelli ders çalışma rehberine bak.
Biçimlendirici vs Özetleyici Değerlendirme
Maarif süreç odaklı değerlendirmede iki ölçüm türü birlikte kullanılır: biçimlendirici (öğrenmeyi yönlendirir) ve özetleyici (dönem notunu belirler). İkisini karıştırmak “ara geri bildirim neden not sayılmıyor?” sorusuna yol açar.
| Boyut | Biçimlendirici Değerlendirme | Özetleyici Değerlendirme | Maarif Örneği |
|---|---|---|---|
| Zaman | Öğrenme sürecinde, ara adımlarda | Ünite/dönem sonunda | Taslak geri bildirimi vs final proje notu |
| Amaç | Düzeltme, geliştirme | Not verme, karar | Revizyon fırsatı vs dönem ortalaması |
| Araç | Geri bildirim, süreç günlüğü, rubrik taslak | Performans görevi, sınav, portfolyo teslimi | Öğretmen yorumu vs rubrik final puanı |
| Revizyon | Var, teşvik edilir | Genelde yok (tek teslim) | İkinci taslak vs son rapor |
| Öğrenci rolü | Öz değerlendirme, düzeltme | Final ürün sunumu | Haftalık yansıtma vs dönem notu |
| YKS köprüsü | Deneme analizi, telafi bloğu | Branş denemesi neti | Haftalık hata düzeltme vs aylık net ölçümü |
Biçimlendirici geri bildirim okulda süreç odaklı notun temelidir; özetleyici değerlendirme ise dönem sonu kararını verir. İkisini aynı rubrikte oku: ara puan biçimlendirici, final teslim özetleyici olabilir.
Süreç Odaklı vs Sonuç Odaklı Değerlendirme
İki yaklaşımı karıştırmak okul notunu yanlış yorumlamana yol açar. Altı satırlık tablo temel farkları özetler.
| Boyut | Sonuç Odaklı | Süreç Odaklı (Maarif) | Öğrenci Notu |
|---|---|---|---|
| Odak | Doğru cevap, bitmiş ürün | Adım, gerekçe, revizyon | İkisini birlikte oku |
| Ara ölçüm | Nadiren | Sık geri bildirim | Ara notları ciddiye al |
| Araç | Toplam puan, doğru/yanlış | Rubrik, günlük, portfolyo | Rubriği önceden oku |
| Hata | Doğrudan puan kaybı | Düzeltme fırsatı | Revizyonu kaçırma |
| Öz değerlendirme | Opsiyonel | Zorunlu bileşen | Teslim öncesi puanla |
| YKS köprüsü | Doğru şık alışkanlığı | Adım + yorum becerisi | Paragraf ve çok adımlı soru |
Değerlendirme Araçları Tablosu
Maarif süreç odaklı değerlendirmede altı araç sık kullanılır. Her aracı okul görevinde tanı; YKS tarafında karşılığını not al.
| Araç | Ne Ölçer? | Okul Kullanımı | YKS Karşılığı |
|---|---|---|---|
| Rubrik | Kriter bazlı seviye | Proje, performans görevi | Çözüm adım kontrolü |
| Öz değerlendirme | Öğrenci yansıtması | Teslim öncesi form | Deneme sonrası hata analizi |
| Akran değerlendirme | İş birliği, geri bildirim | Grup projesi | Tartışma, argüman |
| Süreç günlüğü | Ara adım kaydı | Deney, yazma süreci | Problem çözüm defteri |
| Portfolyo | Zaman içi gelişim | Dönem boyunca toplama | Kavram pekiştirme arşivi |
| Gözlem formu | Uygulama anında beceri | Laboratuvar, sunum | Simülasyon + uygulama |
Portfolyo Değerlendirme Adımları
Maarif'te portfolyo; dönem boyunca biriken çalışmaların süreç ve gelişim kanıtıdır. Tek seferlik proje değil; zaman içinde büyüyen dosyadır. Beş adımlık tablo portfolyo teslimini netleştirir.
| Adım | Ne Yapılır? | Örnek İçerik | Değerlendirme Odağı | YKS Köprüsü |
|---|---|---|---|---|
| Seçim | Dönem hedefi + çalışma türü belirle | Deney, yazı, proje, sunum | Kazanım eşleşmesi | TYT konu etiketi |
| Düzenleme | Kronolojik sıra, başlık, tarih ekle | Haftalık süreç günlüğü sayfaları | Düzen ve tamamlık | Defter disiplini |
| Yansıtma | Her parça için kısa öğrenme notu yaz | “Bu deneyde grafik okumayı öğrendim” | Derinlemesine yansıtma | Paragraf gerekçe alışkanlığı |
| Öz değerlendirme | Rubrikte kendini puanla, eksik listele | 5 kriter × kendi notum | Dürüst puanlama | Deneme hata analizi benzeri |
| Teslim | Final portfolyo + öz değerlendirme formu | Dijital klasör veya cilt | Süreç + ürün birlikte | Kavram arşivi, telafi planı |
Portfolyodaki kavramları YKS defterine haftalık aktar; dönem sonunda YKS deneme analizi rehberindeki etiketleme sütununu kullan.
Uygulama Örnekleri Tablosu
Maarif süreç odaklı değerlendirme altı somut örnekle sınıfta uygulanır. Her satırda süreç adımları ve YKS köprüsü bir arada.
| Örnek | Ders | Süreç Adımları | Değerlendirme Aracı | YKS Köprüsü |
|---|---|---|---|---|
| Kimyasal deney raporu | Fen / Kimya | Hipotez → deney → veri → yorum | Rubrik + süreç günlüğü | TYT fen, grafik yorumlama |
| Problem çözüm defteri | Matematik | Anlama → plan → çözüm → kontrol | Rubrik + öz değerlendirme | TYT çok adımlı problem |
| Argüman yazısı | Türkçe / Edebiyat | Taslak → gerekçe → revizyon → sunum | Rubrik + akran geri bildirimi | TYT paragraf, ana fikir |
| İklim haritası projesi | Coğrafya + Fen | Araştırma → harita → veri → sunum | Portfolyo + rubrik | TYT sosyal, paragraf bağlam |
| Bilim etiği vaka tartışması | Fen + Felsefe | Vaka okuma → pozisyon → gerekçe | Gözlem formu + rubrik | Paragraf, etik bağlam |
| Performans görevi sunumu | Disiplinler arası | Plan → uygulama → geri bildirim → revizyon | Rubrik + öz değerlendirme | Kavram pekiştirme, TYT genel |
Açık uçlu puanlama detayı için Maarif açık uçlu puanlama kriterleri tablosuna bak.
Okulda Nasıl Uygulanır?
Süreç odaklı değerlendirme okulda altı uygulama biçiminde görülür. Her biri farklı süreç adımı ve geri bildirim ritmi içerir.
| Uygulama Biçimi | Süreç Odağı | Öğrenci Çıktısı | YKS Köprüsü |
|---|---|---|---|
| Biçimlendirici geri bildirim | Ara adımda düzeltme | Revize edilmiş taslak | Hata analizi alışkanlığı |
| Performans görevi | Uygulama + gerekçe | Sunum, rapor | Paragraf, fen bağlam |
| Deney süreci | Hipotez–veri–yorum | Laboratuvar defteri | TYT fen, grafik |
| Yazma süreci | Taslak–revizyon | Metin + öz değerlendirme | TYT Türkçe |
| Proje portfolyosu | Zaman içi gelişim | Dönem dosyası | Kavram arşivi |
| Açık uçlu sınav | Gerekçeli açıklama | Rubrik puanı | Paragraf hızı |
YKS'ye Nasıl Yansır?
YKS'de “süreç odaklı değerlendirme” etiketi yoktur; fakat okulda ölçülen süreç becerileri TYT ve AYT sorularında dolaylı karşılık bulur.
| Okul Süreç Becerisi | YKS Karşılığı | Test | Pratik |
|---|---|---|---|
| Gerekçelendirme | Paragraf yorum, ana fikir | TYT Türkçe | Haftada 10 paragraf |
| Adım adım problem | Çok adımlı matematik/fen | TYT Mat/fen | Çözüm defteri |
| Veri yorumlama | Grafik, tablo sorusu | TYT fen/sosyal | Grafik seti |
| Revizyon / hata düzeltme | Deneme analizi | Tüm TYT | Etiketli yanlış defteri |
| Öz değerlendirme | Zayıf konu tespiti | Branş denemesi | Haftalık telafi bloğu |
Deneme analizi rutini için YKS deneme analizi rehberine bak.
Okul Sınavı vs YKS Fark Tablosu
Okul süreç değerlendirmesi ile YKS rutinini karıştırmak planı bozar. Altı satırlık tablo iki süreci ayırır.
| Boyut | Okul (Maarif Süreç) | YKS (TYT-AYT) | Pratik Not |
|---|---|---|---|
| Format | Rubrik, geri bildirim, revizyon | Çoktan seçmeli, süre baskısı | İki rutin ayrı blok |
| Süre | Haftalar, ara teslim | Dakika baskısı | Paragraf hızı ekle |
| Değerlendirme | Süreç + ürün puanı | Net, standart anahtar | Geri bildirimi deftere işle |
| Revizyon | Var, teşvik edilir | Yok (tek şans) | Okul becerisi YKS hızına dönüşmeli |
| Öz değerlendirme | Not bileşeni | Deneme sonrası analiz | Aynı alışkanlık, farklı araç |
| Ölçüm | Performans notu | Deneme neti | Haftalık deneme + etiket |
YKS formatı: ÖSYM YKS duyuruları.
Rubrik Örnekleri Tablosu
Maarif süreç odaklı değerlendirmede rubrik beş kriter etrafında döner. Görev öncesi bu tabloyu oku; teslim öncesi öz değerlendirme yap.
| Kriter | Düşük Seviye | Orta Seviye | İyi Seviye | YKS Bağlantısı |
|---|---|---|---|---|
| Planlama | Adım yok | Kısmi plan | Net adım sırası | Problem çözüm rutini |
| Gerekçe | Cevap tek cümle | Kısmi açıklama | Tam gerekçe zinciri | Paragraf yorum |
| Veri / kanıt | Kanıt yok | Kısmi veri | Tablo/grafik destekli | TYT fen, sosyal |
| Revizyon | Geri bildirim yok sayıldı | Kısmi düzeltme | Tam revizyon | Deneme telafisi |
| Yansıtma | Öz değerlendirme yok | Yüzeysel | Derinlemesine | Hata analizi defteri |
Süreç–Ürün Puan Dağılımı Tablosu
“Not neden düşük?” sorusunun cevabı çoğu zaman puan dağılımındadır. Maarif süreç odaklı değerlendirmede süreç ve ürün birlikte puanlanır; okul rubriğinde ağırlık oranları görev türüne göre değişir.
| Görev Türü | Süreç Puanı | Ürün Puanı | Revizyon / Öz Değerlendirme | Pratik Not |
|---|---|---|---|---|
| Performans görevi | %40 (plan, uygulama, günlük) | %45 (sunum, rapor) | %15 (revizyon + öz değerlendirme) | Ara geri bildirimi kaçırma |
| Deney raporu | %45 (hipotez, veri, süreç kaydı) | %40 (yorum, sonuç) | %15 (düzeltme, yansıtma) | Veri tablosunu eksik bırakma |
| Yazma görevi | %50 (taslak, revizyon, gerekçe) | %35 (final metin) | %15 (öz değerlendirme) | Taslak aşamasını atlamama |
| Disiplinler arası proje | %40 (iş birliği, süreç günlüğü) | %45 (poster, sunum) | %15 (akran + öz değerlendirme) | Grup sürecini belgele |
| Portfolyo teslimi | %55 (gelişim, yansıtma, düzen) | %30 (seçili en iyi çalışmalar) | %15 (dönem öz değerlendirmesi) | Kronolojik eksik bırakma |
Rubrikte süreç ve ürün satırlarını ayrı oku; yalnızca final cevaba odaklanırsan süreç puanının büyük kısmını kaybedersin. Puanlama detayı için Maarif açık uçlu puanlama kriterleri tablosuna bak.
Sınavda Soru Tipleri
Süreç odaklı okul becerisi YKS'de altı tip altında dolaylı ölçülür.
| Tip | Örnek Bağlam | Test | Çalışma Yöntemi |
|---|---|---|---|
| Paragraf gerekçe | Etik, bilim, çevre metni | TYT Türkçe | 10 paragraf/hafta |
| Çok adımlı problem | Oran, birim, grafik | TYT Mat/fen | Adım adım defter |
| Veri yorumlama | Deney grafiği, tablo | TYT fen | Grafik seti |
| Bağlam sorusu | Gerçek yaşam senaryosu | TYT genel | Simülasyon + soru |
| Harita + yorum | Coğrafya verisi | TYT sosyal | Harita pratiği |
| Argüman analizi | Sosyal bilim metni | TYT Türkçe/sosyal | Metin tartışması |
Süreç Odaklı Değerlendirmede Yanlış Bilinen Efsaneler
| Efsane | Gerçek | Pratik |
|---|---|---|
| Süreç odaklı = not kolay | Rubrik net; süreç de puanlanır | Rubriği ciddiye al |
| YKS'de işe yaramaz | Paragraf ve adım becerisi güçlenir | Soru bloğu ekle |
| Sadece proje dersi | Tüm derslerde kullanılır | Her derste günlük tut |
| Öz değerlendirme formalite | Not bileşeni olabilir | Dürüst puanla |
| Sonuç önemsenmez | Ürün + süreç birlikte | İkisini dengele |
Eski Müfredat vs Maarif Süreç Odaklı Değerlendirme
| Boyut | Eski Müfredat | Maarif Modeli | YKS Etkisi |
|---|---|---|---|
| Değerlendirme odağı | Sonuç, doğru cevap | Süreç + ürün | Yorum becerisi artar |
| Geri bildirim | Genelde final notu | Ara geri bildirim sık | Hata düzeltme alışkanlığı |
| Rubrik | Sınırlı kullanım | Standart araç | Adım kontrolü |
| Öz değerlendirme | Nadiren | Sistematik | Deneme analizi benzeri |
| Proje / performans | Az veya yüzeysel | Merkezi uygulama | Kavram pekiştirme |
Genel karşılaştırma: eski müfredat vs Maarif YKS tablosu.
Süreç Odaklı Çalışma Planı
| Öncelik | Hafta Odağı | Görev | Ölçüm |
|---|---|---|---|
| 1 | Rubrik okuma | Görev kriterlerini deftere yaz | 5 kriter listesi |
| 2 | Süreç günlüğü | Her okul görevinde ara adım kaydı | Günlük sayfası |
| 3 | Öz değerlendirme | Teslim öncesi rubrik puanlama | Revizyon listesi |
| 4 | YKS entegrasyonu | 10 paragraf + deneme etiket | Disiplinler arası yanlış listesi |
Süreç Odaklı Değerlendirme Akış Görseli
Aşağıdaki akış görseli Maarif süreç odaklı değerlendirme döngüsünü gösterir. Hedeften YKS köprüsüne kadar adım sırasını tek bakışta takip edebilirsin.
Süreç Odaklı Kontrol Listesi
Her Pazar bu kontrol listesini doldur. Sekiz maddenin tamamı işaretliyse süreç odaklı hafta plana uygun geçmiş demektir.
Simülasyon pratiği: Maarif simülasyonları.
Sık Yapılan Hatalar
- Rubriği okumadan başlamak: Süreç kriterlerini kaçırırsın.
- Sadece son ürüne odaklanmak: Ara adım puanı kaybolur.
- Geri bildirimi revize etmemek: Revizyon notu düşer.
- Öz değerlendirmeyi atlamak: Yansıtma becerisi gelişmez.
- Okul sürecini YKS rutinine aktarmamak: Beceri sınavda kullanılmaz.
Karar Ağacı: Hangi Süreç Aracına Önce Odaklanmalısın?
- Performans görevin mi var? → Rubrik + süreç günlüğü
- Deney veya laboratuvar mı? → Adım kaydı + veri tablosu
- Yazma görevi mi? → Taslak–revizyon + akran geri bildirimi
- Paragraf netin düşük mü? → Gerekçe rubriği + paragraf bloğu
- Proje teslimi yakın mı? → Öz değerlendirme + revizyon listesi
- Okul becerisi oturdu mu? → TYT denemesi + süreç etiketli analiz
Açık uçlu cevap iskeleti için Maarif açık uçlu cevap yazma iskeletine bak.
Mini Senaryo
Emre, SAY adayı. Kimya dersinde “asit-baz deneyi” performans görevi aldı; rubrikte hipotez, veri tablosu ve yorum ayrı puanlanıyordu. İlk teslimde yalnızca sonucu yazdı; süreç günlüğü ve öz değerlendirme boş kaldı — not düşük geldi.
Plan değişti: deney adımlarını günlüğe kaydetti, veri tablosunu tamamladı, teslim öncesi rubrikte kendini puanladı ve eksik yorumu revize etti. Aynı hafta TYT fen grafik setinde benzer veri yorumlama sorularını çözdü. Ders: süreç odaklı değerlendirme = adım kaydı + revizyon + YKS soru bloğu birlikte.
Benzer net artış hikâyeleri için YKS başarı hikâyelerimize göz atabilir, koçlarımızı tanıyabilir veya etkili ders çalışma teknikleri rehberini okuyabilirsin.
Unikazan Yaklaşımı
Unikazan'da Maarif kuşağı öğrenciler için plan; okul süreç odaklı görevlerini TYT paragraf, çok adımlı problem ve deneme analiziyle aynı tabloda yönetir. Rubrik kriterleri YKS defterinde etiketlenir; süreç günlüğü ile deneme telafisi birleşir.
YKS koçluk paketlerini inceleyebilir, koçlarımızı tanıyabilir, başarı hikâyelerine göz atabilir veya Maarif simülasyonlarını kullanabilirsin.
Süreç odaklı değerlendirme planını okul + YKS dengesinde kurmak istiyorsan YKS koçluk paketlerimizi inceleyebilir, ücretsiz ön görüşme talep edebilir veya WhatsApp üzerinden bize yazabilirsin →
Aksiyon Özeti
- Süreç odaklı değerlendirme adım, gerekçe ve revizyonu ölçer
- Biçimlendirici geri bildirim + portfolyo + süreç–ürün puan dağılımını birlikte oku
- Okul süreci YKS paragraf ve çok adımlı soru becerisini güçlendirir
Özetle: Maarif süreç odaklı değerlendirme okulda rubrik ve geri bildirim; YKS'de adım atlama ve yorum hatalarını azaltan altyapıdır.
Sonuç
Maarif Modelinde süreç odaklı değerlendirme; planlama, uygulama, geri bildirim, revizyon ve yansıtmayı birlikte ölçer. Bugün görev rubriğini oku, süreç günlüğü tut, öz değerlendirme yap ve geri bildirimi YKS defterine aktar.
İlgili rehberler: Maarif açık uçlu sorular, Maarif beceri temelli çalışma, Maarif disiplinler arası öğrenme, YKS deneme analizi.
Özetle: Süreç odaklı değerlendirme ezber değil öğrenme yolunu görünür kılar; okul rubriği ile TYT rutinini köprüleyen plan en yüksek getiriyi verir.
Sıkça Sorulan Sorular
Süreç odaklı değerlendirme Maarif Modeli'nde ne demek?
Öğrencinin yalnızca doğru cevaba değil; planlama, uygulama, gerekçelendirme, revizyon ve yansıtma adımlarına göre değerlendirilmesidir. Rubrik, geri bildirim, öz değerlendirme ve portfolyo bu yaklaşımın araçlarıdır. Amaç sonuç kadar öğrenme yolunu görünür kılmaktır.
Süreç odaklı değerlendirme YKS'de sorulur mu?
Doğrudan rubrik puanlaması YKS formatında yoktur. Fakat TYT paragraf, çok adımlı problem, fen bağlam ve gerekçe gerektiren okul görevleri aynı beceriyi güçlendirir. Süreç odaklı okul pratiği YKS'de adım atlama ve yorum hatalarını azaltır.
Sonuç odaklı ile süreç odaklı değerlendirme farkı nedir?
Sonuç odaklı yalnızca bitmiş ürünü (cevap, rapor, proje) puanlar. Süreç odaklı ara adımları, geri bildirimle düzeltmeyi ve öz değerlendirmeyi de ölçer. Maarif'te ikisi birlikte kullanılır; okul notu süreç + çıktı dengesine dayanır.
Rubrik nedir, nasıl kullanılır?
Rubrik; süreç veya ürün kriterlerini seviyeli puanlama ölçütüne dönüştüren tablodur. Görev öncesi okursun, çalışırken adımları kontrol edersin, teslim öncesi öz değerlendirme yaparsın. YKS tarafında rubrik yerine soru çözüm adımlarını kontrol listesi gibi kullan.
Okul süreç değerlendirmesi YKS planına nasıl eklenir?
Öğretmen geri bildirimindeki kavramları YKS defterine etiketle; aynı hafta ilgili TYT soru bloğu ekle. Okul süreç günlüğü ile deneme analizi ayrı bloklarda kalsın; birini diğerinin yerine koyma.
Haftada ne kadar süreç odaklı çalışmalıyım?
Okul görevlerine entegre et: her performans görevinde rubrik okuma, süreç günlüğü ve öz değerlendirme zorunlu. YKS rutinine haftada 10 paragraf veya çok adımlı soru + deneme etiketleme ekle. Kontrol listesinde 8 maddenin tamamını hedefle.
