Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi nedir?

Maarif'te okul önce bir hedef cümlesi verir; buna öğrenme çıktısı denir. Sonra yazılı, proje veya performans görevi gibi çalışmalar toplanır. Öğretmen bu çalışmalara bakarak geri bildirim verir ve dönem sonunda notu belirler. Süreç odaklı yaklaşım, yalnızca son nota değil, çalışırken attığın adımlara da bakar.

Ölçme ile değerlendirme farkı nedir?

Ölçme, bilgi toplamaktır: yazılı cevap, proje, taslak veya süreç günlüğü gibi. Değerlendirme ise bu bilgiyi hedefe göre yorumlamaktır: güçlü olan ne, gelişmesi gereken ne? İkisi birlikte çalışır. Ölçme olmadan yorum yapılamaz; yorum olmadan da ölçmenin anlamı kalmaz.

Süreç odaklı yaklaşım ne demek?

Süreç odaklı yaklaşım, görevi nasıl yaptığına da bakar. Taslak, gerekçe, düzeltme ve iş birliği adımları önemlidir. Sonuç odaklı yaklaşımda ise çoğunlukla doğru cevap veya bitmiş ürün öne çıkar. Maarif'te ikisi birlikte kullanılır; projede süreç daha görünür, yazılıda sonuç daha görünür olabilir.

Biçimlendirici ve özetleyici değerlendirme farkı nedir?

Biçimlendirici değerlendirme, öğrenme devam ederken yapılır. MEB bunu geliştirici (biçimlendirici) değerlendirme olarak da adlandırır; amacı düzeltmene yardım etmektir. Taslak kontrolü veya ara geri bildirim buna örnektir. Özetleyici değerlendirme ünite veya dönem sonunda yapılır ve genel başarıyı gösterir. Yazılı sınav çoğu zaman özetleyici değerlendirmeye girer.

Öğrenme kanıtı ölçümde nasıl kullanılır?

Öğrenme kanıtı, hedefe ulaşıp ulaşmadığını gösteren somut çalışmadır. Yazılı, performans görevi, proje veya portfolyo olabilir. Öğretmen rubrik veya kriter listesiyle bu çalışmayı okur. Ön değerlendirme ise derse başlamadan önceki kısa yoklamadır; hedefe ulaşımı gösteren öğrenme kanıtı değildir.

Veli ve öğrenci sistemde neye bakmalı?

Öğrenci, bu haftanın hedefini ve hangi çalışmayla ölçüleceğini bilmelidir. Veli, yalnızca nota değil öğretmenin geri bildirim cümlesine de bakmalıdır: hangi adım güçlü, hangisi gelişmeli? Rubrik varsa birlikte okuyun; eksik adımı bir sonraki çalışmaya yazın.

Maarif Ölçme Değerlendirme Sistemi Nasıl İşliyor?

Kısa cevap: Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi şöyle işler: okul bir hedef verir, öğrenirken senden kanıt toplar, geri bildirim verir ve sonunda öğrenme kanıtına bakarak karar alır. Süreç odaklı yaklaşım, yalnızca doğru cevaba değil düşünme adımlarına da bakar.

Ölçme: Yazılı, proje ve taslak gibi çalışmaları toplamaktır.
Değerlendirme: Bu çalışmaları hedefe göre yorumlamaktır.
Öğrenme sürerken: Taslak kontrolü ve ara geri bildirim yapılır; MEB buna geliştirici (biçimlendirici) değerlendirme der.
Dönem sonunda: Yazılı sınav veya ünite notu gelir; buna özetleyici / sonuç değerlendirmesi denir.
Öğrenci sorusu: Bu hafta benden ne isteniyor ve nasıl ölçülecek?
Veli sorusu: Notun yanında hangi adım güçlü, hangisi gelişmeli?

Resmî kaynak: MEB ölçme ve değerlendirme çerçevesi ve TYMM Modül 5 PDF. Rubrik ve portfolyo örnekleri için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine bakabilirsin.

Maarif Modeli ölçme ve değerlendirme sistemi — süreç odaklı yaklaşım ve öğrenme kanıtı

Okulda yazılı, proje, performans görevi ve rubrik tablosu sık karşına çıkar. Maarif Modeli ölçme ve değerlendirme sistemi nasıl işliyor? sorusunun cevabı, yalnızca kaç aldın sorusu değildir.

Bu yazıda sistemi sade bir dille anlatıyoruz: hedef nedir, kanıt nedir, geri bildirim ne işe yarar? Rubrik örneği ve puan dağılımı gibi ayrıntılar için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine bakabilirsin. Bu yazıda önce sistemin genel çerçevesini kuruyoruz.

Ölçme ve Değerlendirme Sistemi Nedir?

Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi, öğrencinin öğrenme çıktısına ne kadar ulaştığını anlamak için bilgi toplayan ve bu bilgiyi yorumlayan yapıdır. Ölçme kanıt toplar; değerlendirme bu kanıtlara bakarak güçlü olan ne, eksik olan ne sorularını cevaplar. Süreç odaklı yaklaşım, öğrenirken attığın adımları da bu bakışa dahil eder.

Günlük dilde şöyle düşün: Okul sana bir öğrenme çıktısı verir. Bu, o hafta senden ne yapman beklendiğini söyleyen hedef cümledir. Sonra ödev, proje veya yazılı gibi çalışmalar toplanır. Öğretmen bunlara bakarak geri bildirim verir; dönem sonunda da genel bir not çıkar.

Tek cümle özeti:

Sistemi dört parçayla hatırlayabilirsin:

Hedef:

Bu hafta benden ne isteniyor?

Süreç:

Çalışırken ne yaptım? Taslak, not ve deneme adımları buraya girer.

Kanıt:

Teslim ettiğim çalışma, hedefi gerçekten gösteriyor mu?

Geri bildirim:

Bir sonraki adımda neyi düzeltmeliyim?

Öğrenciysen:

Defterine iki satır yaz: Bu haftanın hedefi ne? Nasıl ölçülecek? Cevabı öğretmenin verdiği çıktı cümlesi ve görev türünden bul.

Veliyseniz:

Çocuğunuza «kaç aldın?» demeden önce «öğretmen ne yazmış?» diye sorun. Notun yanındaki kısa cümle, hangi adımın gelişmesi gerektiğini çoğu zaman söyler.

Ölçme, Değerlendirme, Kanıt ve Ön Değerlendirme

Bu dört kelime sık karışır. Aşağıdaki tablo, her birinin ne işe yaradığını netleştirir.

Kavram	Ne zaman?	Ne işe yarar?
Ölçme	Öğrenme sürerken ve sonunda	Yazılı, proje ve taslak gibi çalışmaları toplar.
Değerlendirme	Çalışmalar geldikten sonra	Hedefe göre yorumlar; not ve geri bildirim verir.
Öğrenme kanıtı	Görev veya ünite bitiminde	Hedefe ulaştım mı sorusunu somut çalışma ile gösterir.
Ön değerlendirme	Derse başlamadan önce	Hazır olup olmadığını yoklar; hedefe ulaşım kanıtı değildir.

Kısaca şöyle özetlenebilir: ölçme bilgiyi toplar, değerlendirme bu bilgiyi yorumlar, öğrenme kanıtı hedefe ulaşımı gösterir, ön değerlendirme ise başlangıç yoklamasıdır. Ön değerlendirmeyi ayrıntılı okumak istersen temel kabuller rehberine bakabilirsin.

Resmî kılavuz: TYMM Modül 5 ölçme değerlendirme PDF.

Maarif Ölçme ve Değerlendirme Sistemi Nasıl İşliyor?

Sistemi tek bir sınav günü gibi düşünme. Maarif'te ölçme ve değerlendirme bir döngü gibi ilerler: hedef konur, süreç izlenir, kanıt toplanır, geri bildirim gelir, gerekirse plan yenilenir.

Adım	Ne olur?	Okulda örnek
Hedef	Öğrenme çıktısı yazılır.	Deney verisini yorumlayarak sonuç çıkarır.
Ön yoklama	Hazır olup olmadığına bakılır.	Kısa giriş sorusu veya ön test
Süreç	Öğrenme yolu kaydedilir.	Taslak, süreç günlüğü, ara kontrol
Kanıt	Çalışma teslim edilir.	Performans görevi, yazılı, portfolyo
Yorum	Kanıt hedefe göre okunur.	Rubrik, geri bildirim, not
Düzeltme	Eksik adım söylenir.	Revizyon, telafi veya yeni hedef

Bu döngüde süreç satırını atlama. Maarif'te öğrenirken nasıl düşündüğün de kanıt sayılabilir.

Öğrenme Sürerken ve Dönem Sonunda Değerlendirme

Maarif'te iki değerlendirme zamanı vardır. MEB resmî dilinde öğrenme sürerken yapılan ölçmeye geliştirici (biçimlendirici) değerlendirme denir; ünite veya dönem sonunda gelen sonuca ise günlük dilde özetleyici / sonuç değerlendirmesi denir. Günlük dilde şöyle ayırabilirsin: biri yol gösterirken gelir, diğeri sonucu özetlerken gelir.

Tür	Ne zaman?	Amacı	Okulda örnek
Geliştirici (biçimlendirici)	Öğrenme sürerken	Düzeltmene yardım etmek	Taslak kontrolü, ara sözlü geri bildirim
Özetleyici / sonuç	Ünite veya dönem sonunda	Genel başarıyı göstermek	Yazılı sınav, dönem notu

Öğrenciysen:

Öğretmen taslağına «şu adımı güçlendir» yazdıysa savunmaya geçme. Bu, notu düşürmek için değil; düzeltme şansı vermek içindir.

Veliyseniz:

Çocuğunuz «öğretmen sürekli düzeltiyor» dediğinde paniklemeyin. Bu çoğu zaman geliştirici (biçimlendirici) değerlendirmedir ve öğrenmeyi güçlendirmek içindir.

Öğrenme Kanıtı ve Ölçüm Araçları

Öğrenme kanıtı, öğrenme çıktısındaki hedefe ulaşıp ulaşmadığını gösteren somut çalışmadır. Hedef cümlesi nereye gideceğini söyler; kanıt oraya varıp varmadığını gösterir. Derse başlamadan önceki kısa yoklama ise ön değerlendirmedir; hedefe ulaşımı gösteren öğrenme kanıtı değildir.

MEB'e göre öğretmenler tek bir çalışmaya değil, birden fazla öğrenme kanıtına bakmalıdır. Programlarda her ünite veya temada en az bir performans görevi de esas alınmıştır; okul uygulaması derse göre değişebilir.

Okulda en sık gördüğün araçlar ve ne zaman kullanıldıkları şöyledir:

Araç	Ne zaman?	Ne gösterir?
Taslak / süreç günlüğü	Görev sürerken	Nasıl düşündüğünü ve nasıl düzelttiğini gösterir.
Rubrik	Görev öncesi ve teslimde	Hangi kriterin güçlü, hangisinin eksik olduğunu gösterir.
Performans görevi	Ünite ortası veya sonu	Beceri adımını gerçek bir durumda gösterip göstermediğini ölçer.
Yazılı / açık uçlu	Ünite veya dönem sonunda	Konuyu ve gerekçeyi birlikte ölçer.
Portfolyo	Dönem boyunca	Zaman içindeki gelişimi gösterir.
Öz / akran değerlendirme	Teslim öncesi veya sunumda	Kendi veya arkadaş çalışmasını ölçütlere göre değerlendirmeyi gösterir.

Açık uçlu sorular için açık uçlu sorular rehberine; rubrik ve portfolyo adımları için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine bakabilirsin.

Süreç Odaklı mı, Sonuç Odaklı mı?

Sonuç odaklı değerlendirme bitmiş ürüne veya doğru cevaba bakar. Süreç odaklı değerlendirme o ürüne nasıl vardığına da bakar. MEB, yalnızca sonuca odaklanan yaklaşımdan ziyade süreç içindeki gelişimi izlemeyi öne çıkarır; sonuç değerlendirmesini de tamamen kaldırmaz. İkisi çoğu görevde birlikte kullanılır.

	Sonuç odaklı	Süreç odaklı
Ne öne çıkar?	Doğru cevap, bitmiş ürün	Taslak, gerekçe, düzeltme
Temel soru	Ne biliyor?	Nasıl düşünüyor?
Okulda nerede?	Yazılı sınavlarda daha görünür	Proje ve performans görevinde daha görünür

Pratik olarak şöyle düşünebilirsin: yazılıda sonuç daha ağır basabilir, projede ise süreç daha ağır basabilir. Rubrikte süreç puanı ve ürün puanı ayrı yazıyorsa ikisine de bak.

Eski Müfredat ile Maarif Ölçme Farkı

Veliler sık sorar: Eskiden de sınav vardı; şimdi ne değişti? Temel fark, ölçmenin artık yalnızca dönem sonu kağıdına sıkışmamasıdır; süreç ve geri bildirim de görünür hâle gelir.

	Eski eğilim	Maarif eğilimi
Odak	Doğru cevap	Adımlar, ürün ve geri bildirim birlikte
Zaman	Çoğunlukla ünite veya dönem sonu	Baştan sona; ara geri bildirim sık gelir
Araç	Yazılı ağırlıklı	Yazılı ile birlikte performans, rubrik ve portfolyo
Öğrenci rolü	Sonuç üretmek	Kaydetmek, düzeltmek ve kendi çalışmasına bakmak

Bu fark, notun kalktığı anlamına gelmez. Not vardır; ama nota giden yol artık yalnızca tek sınav kağıdı değildir.

Okulda Ne Görürsün?

Aşağıdaki tablo, eline gelen her şeyi bu ne işe yarıyor sorusuyla okumana yardım eder.

Okulda gördüğün	Ne demek?	Sen ne yapmalısın?
Öğrenme çıktısı cümlesi	Haftanın hedefi	Cümleyi oku ve benden ne isteniyor diye sor
Giriş sorusu / ön test	Ön değerlendirme	Eksik konuyu not al
Taslak / süreç günlüğü	Süreç kanıtı	Her aşamayı kısa notla kaydet
Rubrik tablosu	Puanlama ölçütü	Teslim öncesi kendini puanla
Yazılı / performans görevi	Öğrenme kanıtı	Hedefteki adımı çalışmada göster
Geri bildirim cümlesi	Yol gösterme veya sonuç özeti	Eksik adımı düzeltme listesine yaz

Öğretmen notu:

Önce öğrenme çıktısını yaz, sonra kanıt türünü ve rubrik satırlarını belirle. Performans görevinde süreç ile ürünü ayrı tut; ara geri bildirimi final notundan önce ver. Örnekler için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine bakabilirsin.

Öğrenci ve Veli İçin Kısa Rehber

Öğrenci kontrol soruları:

Bu haftanın hedefi ne?

Hangi çalışmayla ölçüleceğim?

Rubrikte hangi satır daha önemli?

Teslim öncesi kendime baktım mı?

Veli kontrol soruları:

Çocuğum bu hafta ne öğrenmesi bekleniyor?

Notun yanında hangi geri bildirim var?

Eksik adım için evde ne yapabiliriz?

İş son güne mi kalıyor, yoksa süreç kaydı tutuluyor mu?

Genel veli rehberi için Maarif veli rehberine bakabilirsiniz.

Bu Hafta Ne Yapmalısın?

Sistemi anlamanın en kolay yolu, bu haftayı tek sayfada toplamaktır.

Hedefi yaz: Öğrenme çıktısı cümlesini defterine kopyala.
Kanıtı belirle: Yazılı mı, proje mi, performans görevi mi?
Süreç kaydı aç: Taslak veya kısa not için ayrı bir sayfa kullan.
Pazar kontrolü: Çalışmanda hedefteki adımı gösterip göstermediğine bak.

Bu haftanın özeti:

Hedef, süreç, kanıt ve geliştirme adımlarını tek sayfada topla. Öğrenme çıktısını bul, kanıt türünü yaz, kısa not tut ve Pazar günü kontrol et. Daha ayrıntılı örnekler için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine bakabilirsin.

LGS ve YKS Bağlantısı

Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi okul içindir. LGS ve YKS ayrı sınavlardır. Yine de okulda kurduğun alışkanlıklar merkezi sınavlarda işine yarar.

LGS: Yeni nesil sorular yalnızca bilgiyi değil, yorum ve gerekçe adımlarını da ister. Okuldaki açık uçlu ve performans görevleri bu alışkanlığı güçlendirir.

YKS: TYT ve AYT'de paragraf, çok adımlı problem ve deney yorumu gibi sorular, okulda ölçülen düşünme adımlarına benzer. 2026–2027 için resmî duyuruya göre YKS formatını ayrı takip etmelisin; okul notu ile YKS puanı aynı şey değildir.

Ölçme ve Değerlendirme Akış Görseli

Döngüyü dört adımda hatırla: önce hedefi bul, sonra süreci kaydet, ardından öğrenme kanıtını teslim et ve geri bildirimle geliştir.

Maarif ölçme ve değerlendirme akış şeması — hedef, süreç, kanıt ve geliştirme adımları — Maarif ölçme ve değerlendirme akış şeması: hedefi bul, süreci kaydet, öğrenme kanıtını teslim et ve geri bildirimle geliştir.

Haftalık Kontrol Listesi

Aşağıdaki kontrol listesi, sistemi anlamak ve bu hafta uygulamak içindir. On işaret iyi bir haftaya işaret eder. Altıdan az işaret varsa tek bir kanıt türüne odaklanman daha faydalıdır. Listeyi kaydetmek için haftalık kontrol listesi görselini indirebilirsin .

Maarif ölçme ve değerlendirme kontrol listesi şablonu — hedef, süreç, kanıt ve geri bildirim işaretleri — Maarif ölçme ve değerlendirme kontrol listesi şablonu; sistemi anlama ve bu hafta uygulama sütunlarıyla işaretleme sağlar.

Yanlış Bilinenler

Süreç odaklı demek not yok demek. Bu doğru değildir. Not vardır; süreç kanıtı da nota girebilir.
Ara geri bildirim önemli değil. Bu doğru değildir. Ara geri bildirim düzeltme şansıdır ve özetleyici nottan önce gelir.
Öğrenme kanıtı sadece proje demek. Bu doğru değildir. Yazılı, sunum ve kısa performans görevi de kanıt olabilir.
Ön test ile öğrenme kanıtı aynıdır. Bu doğru değildir. Ön test başlangıç yoklamasıdır; hedefe ulaşımı gösteren öğrenme kanıtı değildir.
Maarif'te yazılı kalktı. Bu doğru değildir. Yazılı hâlâ vardır; yanında süreç araçları da kullanılır.

Mini Senaryo

8. sınıf fen örneği: Hedef cümlesi şudur: Deney verisini tablo ve grafikle düzenleyerek sonuç çıkarır. Okulda örnek bir rubrikte süreç yüzde kırk, ürün yüzde altmış yazılmış olabilir; oranlar öğretmene ve göreve göre değişir.

Ayşe ilk gün hipotezini yazar. Deney günü veriyi tabloya aktarır. Öğretmen «eksik sütun var» diye işaretler; Ayşe düzeltir, grafiği çizer ve sonuç paragrafında veriye dayanarak açıklar. Teslim öncesi rubrikte kendini puanlar.

Sistemde ne olmuş olur? Hedef konur, süreç izlenir, kanıt toplanır ve geri bildirimle geliştirilir. Not yalnızca doğru cevap değildir; tablo, grafik ve açıklama adımlarının birleşimidir.

5. sınıf örneği:

Hedef cümlesi şudur: Kısa bir metindeki ana fikri kendi cümleleriyle yazar. Öğrenci taslak tutar, öğretmen ara geri bildirim verir ve final metin öğrenme kanıtı olur.

Lise örneği:

Hedef cümlesi şudur: Kaynağa dayanarak argüman yazar. Çalışma zinciri şöyle ilerler: önce taslak yazılır, sonra akran geri bildirimi alınır, ardından düzeltme yapılır ve final yazı teslim edilir. Dönem boyunca portfolyo da birikebilir.

İlgili Rehberler

Unikazan Yaklaşımı

Okuldaki geri bildirim, YKS çalışmasına da taşınabilir. Unikazan'da eksik kalan adımı TYT veya AYT rutinine bağlarız: paragraf gerekçesi, çok adımlı problem çözümü ve deneme analizi.

Unikazan koçlarımızı tanıyabilirsin, YKS başarı hikâyelerimizi inceleyebilirsin veya ücretsiz materyallere göz atabilirsin.

Okul geri bildirimini haftalık YKS planına çevirmek istiyorsan YKS koçluk paketlerini inceleyebilirsin.

Bu yazıdan çıkarılacak üç ana ders:

Ölçme kanıt toplar; değerlendirme bu kanıtı öğrenme çıktısına göre yorumlar.
Süreç odaklı yaklaşım, düşünme adımlarını da görünür kılar; notu kaldırmaz.
Bu hafta hedefini yaz, kısa not tut, kanıtını kontrol et ve geri bildirimi düzeltmeye çevir.

Sonuç

Maarif ölçme ve değerlendirme sistemi, öğrenme çıktısından başlayan bir döngüdür. Ölçme bilgi toplar, değerlendirme yorumlar, süreç odaklı yaklaşım ise düşünme adımlarını da ölçüme dahil eder. Geliştirici (biçimlendirici) geri bildirim öğrenme sürerken gelir; özetleyici değerlendirme dönem sonunda gelir.

Özetle: Bu hafta hedefini yaz, kısa not tut, kanıtını kontrol et ve geri bildirimi düzeltmeye çevir. Rubrik ve portfolyo örnekleri için Maarif süreç odaklı değerlendirme uygulama rehberine; hedef cümlesini okumak için Maarif öğrenme çıktısı rehberine bakabilirsin.

Maarif Modeli Ölçme ve Değerlendirme Sistemi Nasıl İşliyor? Süreç Odaklı Yaklaşım