10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. dönem 1. yazılı · TDE2.2.4

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Yazılı: Tahminleri ve Metinleri Karşılaştırma Soruları

Metin öncesi tahminleri okunan içerikle, metinleri de tür, şekil, üslup ve ileti ölçütleriyle karşılaştırma.

Resmî öğrenme çıktısı

Okuma

TDE2.2.4. Anlam oluşturabilme: karşılaştırır

1. soru

Son Kervan · 14 puan

Bir öğrenci, “Son Kervan” başlıklı metni okumadan önce şu tahmini yazmıştır: “Bu metinde bir kervan zorlu bir yolculuktan sonra köye ulaşır, köylüler de büyük bir sevinçle kervanı karşılar.”

SON KERVAN

Kervancı Hasan, otuz yılda bu yolu kaç kez yürüdüğünü unutmuştu. Bu kez yükler eksikti, develerin sayısı da azalmıştı; çünkü ovadan geçen demir yolu tüccarları trene çekmişti. Kasabaya vardığında kimse karşılamaya çıkmadı. Develerini pazarda sattı, baş devenin boynundaki çanı çıkarıp torununa verdi. “Bunu sakla, yarın sesi unutulursa sen hatırlatırsın.” dedi. Geri dönerken ilk kez bu yolu yürümedi; trene bindi.

Bu metin soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

1.18 puan
Öğrencinin tahmininin metinle uyuşan bir yönünü ve uyuşmayan bir yönünü metinden kanıtla yazınız.
1.26 puan
Öğrencinin tahminini metnin içeriğine uyacak biçimde bir iki cümleyle yeniden yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 8

Örnek çözüm

Uyuşan yön: Metinde bir kervan yolculuğu vardır ve kervan bir yerleşim yerine ulaşır (“Kasabaya vardığında”). Uyuşmayan yön: Kervan sevinçle karşılanmaz; “kimse karşılamaya çıkmadı”. Ayrıca varılan yer köy değil kasabadır ve yolculuğun öne çıkan yanı zorluk değil, kervancılığın sona ermesidir.

Puanlama

Uyuşan yön ve kanıtı4 puan
Uyuşmayan yön ve kanıtı4 puan

1.2 tam puan 6

Örnek çözüm

Örnek: Bu metinde Kervancı Hasan, demir yolu yüzünden işi biten kervanıyla kasabaya son kez gelir. Kimsenin karşılamadığı kervancı develerini satar, çanı torununa bırakır ve trenle döner.

Puanlama

Kervancılığın demir yolu nedeniyle sona erdiğini yansıtma3 puan
Karşılanmama, satma ya da trenle dönüşle içeriğe uygun sonu yansıtma3 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

İki halk söyleyişi · 14 puan

Metin A

Yaylanın yolunu kar kapasa da,
Baharı bekleriz, açılır elbet,
Dağların başını duman sarsa da,
Güneş bir gün doğar, açılır elbet.

Bu şiir soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

Metin B

Ocak başı söndü kaldı,
Yolcu yola döndü kaldı,
Kuşlar dala kondu kaldı,
Gel ki gönül bayram etsin,
Bu ayrılık artık bitsin.
Bağda üzüm dizi dizi,
Gözüm arar yolda izi,
Anam sayar günü, yazı,
Gel ki gönül bayram etsin,
Bu ayrılık artık bitsin.

Bu şiir soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

2.16 puan
Metin A ile Metin B’yi şekil yönünden karşılaştırınız.
2.28 puan
İki metnin iletisini ayrı ayrı belirleyip iletiler arasında bir benzerlik ya da bir farklılık yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Metin A 11’li hece ölçüsüyle yazılmış bir dörtlükten oluşur. Metin B ise 8’li hece ölçüsüyle yazılmıştır; bentlerden ve her bendin sonunda yinelenen iki dizelik bir nakarattan (kavuştak) oluşur.

Puanlama

Metin A’nın şekil özelliği (11’li ölçü ya da dörtlük)3 puan
Metin B’nin şekil özelliği (8’li ölçü ya da bent ve yinelenen dizeler)3 puan

2.2 tam puan 8

Örnek çözüm

Metin A, zorlukların geçici olduğunu, umudu yitirmemek gerektiğini söyler. Metin B, ayrılığın acısını dile getirir ve sevileni geri çağırır. Farklılık: A genel bir umut ve sabır iletisi verirken B kişisel bir özlem ve çağrı dile getirir. Benzerlik olarak ikisinin de kötü bir durumun sona ermesini dilemesi yazılabilir.

Puanlama

Metin A’nın iletisi (umut, sabır)3 puan
Metin B’nin iletisi (ayrılık, özlem, kavuşma isteği)3 puan
İletilere dayanan geçerli bir benzerlik ya da farklılık2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Kuraklığın iki anlatımı · 14 puan

Metin A

Evvel zaman içinde bir ülkeye yedi yıl yağmur yağmamış. Dereler kurumuş, ekinler sararmış. Küçük bir çoban dağın başına çıkmış, üç gün üç gece kavalıyla buluta seslenmiş. Kavalın sesine dayanamayan bulut ağlamaya başlamış. Ülke yeniden yeşermiş, herkes muradına ermiş.

Bu metin soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

Metin B

Yağışın uzun süre az görüldüğü dönemlerde akarsuların ve barajların su seviyesi düşebilir; tarımsal üretim de bundan etkilenir. Bu tür dönemlerde damla sulama gibi yöntemler suyun daha verimli kullanılmasını sağlar. Evlerde de musluğu gereksiz yere açık bırakmamak tasarrufa katkı sunar.

Bu metin soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

3.16 puan
Metinleri tür ve gerçeklikle ilişki ölçütlerine göre karşılaştırınız.
3.28 puan
Metinleri üslup ve ileti ölçütlerine göre karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Metin A masaldır; olağanüstü olaylar anlatır (kavalın sesine dayanamayan bulutun ağlaması), gerçeklikle bağı zayıftır, kurguya dayanır. Metin B bilgilendirici metindir; gerçek yaşamda karşılaşılan durum ve çözüm yollarını anlatır.

Puanlama

Türleri doğru belirleme (masal, bilgilendirici ya da öğretici metin)3 puan
Olağanüstülük ile gerçeklik farkını metinden örnekle açıklama3 puan

3.2 tam puan 8

Örnek çözüm

Üslup: A, “-mış” ekli geçmiş zamanla ve kalıp sözlerle (“Evvel zaman içinde”, “muradına ermiş”) anlatır, anlatımı hayal gücüne dayalıdır; B, kişisel duygu katmadan, açık ve nesnel bir dille anlatır. İleti: A, umudu ve çabayı yitirmemeyi sezdirir; B, suyu verimli ve tasarruflu kullanmanın yollarını bilgi vererek ortaya koyar.

Puanlama

İki metnin üslup farkını örnekle açıklama4 puan
İki metnin ileti farkını açıklama4 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.

Örnek Kâğıt 1: 1 soru Örnek Kâğıt 2: 1 soru Örnek Kâğıt 3: 1 soru

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Ücretsiz ön görüşme

30 dakikada sana özel yol haritası

1Formu doldurDört bilgi yeterli, bir dakika sürer.
2Seni arayalımGörüşme saatini sana uygun zamana koyalım.
3Yol haritanı çıkaralımNetlerini ve hedefini konuşur, haftalık planın ilk taslağını birlikte çizeriz.

Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp