10. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı · 1. dönem 1. yazılı · TDE2.2.2

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı 1. Yazılı: Söz Varlığının Anlamını Bağlamdan Tahmin Etme Soruları

Metindeki sözcük ve söz gruplarının anlamını cümlenin ve metnin bağlamından hareketle belirleme.

Resmî öğrenme çıktısı

Okuma

TDE2.2.2. Anlam oluşturabilme: tahmin eder

1. soru

Seher Nine’nin kilimi · 10 puan

Seher Nine, dizlerinde mecal kalmadığını söylese de her sabah tezgâhın başına otururdu. Komşu kızları ipi hoyrat çekince elini tezgâha hafifçe vurur, “İp de can taşır, yavaş olun.” derdi. Son sırada ipin düğümünü sıkıca attı. Kilimi bitirince yıllardır yârenlik ettiği Hatice Nine’nin kapısına gitti. Yolda boğazına bir düğüm oturmuştu; çünkü ilk kilimlerini o kapının önünde birlikte dokumuşlardı.

Bu metin soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

1.16 puan
Metindeki “mecal”, “hoyrat” ve “yârenlik” sözcüklerinin anlamlarını bağlamdan hareketle yazınız.
1.24 puan
“Düğüm” sözcüğünün metindeki iki kullanımında taşıdığı anlamları karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Mecal: güç, takat (dizlerinin artık onu taşımakta zorlandığı anlaşılır). Hoyrat: kaba, özensiz, sert biçimde (Seher Nine “yavaş olun” diye uyarır). Yârenlik: yakın arkadaşlık, dostça söyleşme (yıllardır birlikte olmuş, birlikte dokumuşlardır).

Puanlama

Mecal: güç, takat2 puan
Hoyrat: kaba, özensiz, sert (biçimde)2 puan
Yârenlik: dostluk, yakın arkadaşlık, sohbet2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

“İpin düğümünü attı” cümlesinde düğüm gerçek anlamıyla kullanılmıştır: ipin bağlanmasıyla oluşan bağ. “Boğazına bir düğüm oturmuştu” cümlesinde ise mecaz anlamlıdır: duygulanma, ağlayacak gibi olma ve söz söyleyememe durumunu anlatır.

Puanlama

Birinci kullanımın gerçek anlamını belirtme2 puan
İkinci kullanımın duygulanmayı anlatan mecaz anlamını belirtme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Gurbetten yükselen dizeler · 10 puan

Sılaya yol düştü, gözüm yollarda,
Hicran yükü çöktü bu garip cana,
Bir dem durmaz gönül, uçar dağlarda,
Efkârım dağılmaz, düşer dumana.
Gezdim gurbet elde, sağımda solda,
Sızı kaldı bende, yorgun bu kolda,
Anam eşikte hep, gözleri yolda,
Kavuşur muyum ki o güzel ana?

Bu şiir soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

2.16 puan
Şiirdeki “hicran”, “dem” ve “efkâr” sözcüklerinin anlamlarını bağlamdan hareketle yazınız.
2.24 puan
“Sıla” ile “gurbet” sözcükleri arasındaki anlam ilişkisini şiirin bağlamından hareketle açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Hicran: ayrılık, ayrılığın verdiği acı (“yük” gibi cana çöküyor). Dem: an, zaman (“bir an bile durmuyor” anlamı). Efkâr: hüzün, üzüntü (duman gibi içini kaplıyor, dağılmıyor).

Puanlama

Hicran: ayrılık, ayrılık acısı2 puan
Dem: an, zaman2 puan
Efkâr: hüzün, üzüntü, kaygı2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Sıla, kişinin doğup büyüdüğü ve özlediği yer, burada annesinin beklediği yuvadır. Gurbet ise doğup yaşanılan yerden uzak olan yerdir. Bu yüzden iki sözcük karşıt anlamlı bir ilişki kurar: Şiirdeki kişi gurbette yorulmakta, sılaya kavuşmayı istemektedir.

Puanlama

Sıla ve gurbetin bağlamdaki anlamlarını belirtme2 puan
Aralarındaki karşıtlığı açıklama2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Mahallenin kütüphanesi · 10 puan

Mahallemizin kütüphanesi kadim bir konaktan bozmadır; tavanındaki ahşap işlemeler yüz elli yılı aşkın bir geçmişi fısıldar. Görevli Nesrin Hanım, çocuklara müşfik bir sesle kitap önerir, sıra bekleyen kimseyi azarlamaz. Ona göre roman okuyan bir çocuğun muhayyilesi genişler; çünkü çocuk okurken hiç görmediği ülkeleri ve tanımadığı insanları zihninde canlandırır. Giriş kapısının üstünde “Kitap açan, dünyaya kapı açar.” yazısı asılıdır.

Bu metin soru için Unikazan tarafından yazılmıştır.

3.16 puan
Metindeki “kadim”, “müşfik” ve “muhayyile” sözcüklerinin anlamlarını bağlamdan hareketle yazınız.
3.24 puan
“Kitap açan, dünyaya kapı açar.” cümlesinde “dünyaya kapı açmak” söz grubuna yüklenen anlamı metinden bir ipucuyla açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 6

Örnek çözüm

Kadim: çok eski (yüz elli yılı aşkın geçmiş). Müşfik: sevecen, şefkatli (kimseyi azarlamaz). Muhayyile: hayal gücü (görmediği ülkeleri zihninde canlandırmaktan anlaşılır).

Puanlama

Kadim: çok eski2 puan
Müşfik: sevecen, şefkatli2 puan
Muhayyile: hayal gücü2 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Söz grubu mecazlıdır: Okumak, insana yeni yerler, insanlar ve düşünceler tanıma olanağı sağlar. Metindeki ipucu, çocuğun “hiç görmediği ülkeleri ve tanımadığı insanları” okurken zihninde canlandırmasıdır.

Puanlama

Yeni yerleri ve insanları tanıma, ufku genişletme anlamını belirtme2 puan
Metinden uygun ipucu gösterme2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.

Örnek Kâğıt 1: 1 soru Örnek Kâğıt 2: 1 soru Örnek Kâğıt 3: 1 soru

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Ortaöğretim Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Ücretsiz ön görüşme

30 dakikada sana özel yol haritası

1Formu doldurDört bilgi yeterli, bir dakika sürer.
2Seni arayalımGörüşme saatini sana uygun zamana koyalım.
3Yol haritanı çıkaralımNetlerini ve hedefini konuşur, haftalık planın ilk taslağını birlikte çizeriz.

Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp