12. sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · 12.1.1.3

12. Sınıf Biyoloji 1. Yazılı: Genetik Materyalin Organizasyonu Soruları

Nükleotit, gen, DNA, kromatin ve kromozom arasındaki parça-bütün ilişkisi; prokaryot ve ökaryot hücre karşılaştırması.

Resmî öğrenme çıktısı

Genden Proteine · Nükleik Asitlerin Keşfi ve Önemi

12.1.1.3. Hücredeki genetik materyalin organizasyonunda parça bütün ilişkisi kurar.

1. soru

Küçükten büyüğe düzen · 8 puan

Genetik materyalle ilgili bazı kavramlar aşağıda verilmiştir.

kromozom · nükleotit · genom · gen · DNA molekülü

Bir insan hücresindeki DNA’nın uç uca toplam uzunluğu yaklaşık 2 metredir; hücre çekirdeğinin çapı ise yaklaşık milimetrenin yüzde biri kadardır.

1.14 puan
Kavramları parçadan bütüne doğru sıralayınız ve gen ile kromozom arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
1.24 puan
DNA’nın çekirdeğe sığmasını histon proteinleri ve kromatini kullanarak açıklayınız. Kromatinin bölünme sırasında kromozoma dönüşmesinin hücreye yararını yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Sıra: nükleotit, gen, DNA molekülü, kromozom, genom. Gen, DNA üzerinde belirli bir ürün için bilgi taşıyan bölümdür. Eşlenmemiş bir kromozomda bir DNA molekülü ve bu molekül üzerinde çok sayıda gen bulunur. Bir canlının bütün genetik bilgisine genom denir.

Puanlama

Doğru sıralama2 puan
Gen ve kromozom arasındaki ilişki2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Ökaryot hücrelerde DNA, histon proteinlerinin çevresine sarılarak paketlenir ve kromatini oluşturur; böylece çekirdeğe sığar. Bölünme sırasında kromatin kısalıp kalınlaşarak kromozomu oluşturur. Bu yoğun yapı, DNA’nın yavru hücrelere düzenli ve eşit dağılmasını kolaylaştırır.

Puanlama

DNA’nın histonlara sarılıp kromatini oluşturması2 puan
Kromatinin kısalıp kalınlaşarak kromozom olması1 puan
Yavru hücrelere düzenli dağılım yararı1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Bakteri ve insan genomu · 8 puan

Tabloda bir bakteri ile insanın genetik materyaline ilişkin yuvarlanmış değerler verilmiştir. İnsan için verilen baz çifti sayısı bir takım kromozoma (haploit genom) aittir.

Genom karşılaştırması
	Escherichia coli	İnsan
Baz çifti	4,6 milyon	3 milyar
Gen sayısı	yaklaşık 4300	yaklaşık 20 000
Hücredeki yerleşim	Sitoplazmada, çekirdek zarı yok	Çekirdekte, çekirdek zarıyla çevrili
Biçim	Halkasal tek DNA	Doğrusal, çok sayıda DNA

2.14 puan
İki canlıda gen başına düşen ortalama baz çifti sayısını hesaplayınız. Sonuçları karşılaştırarak genom büyüklüğü ile gen sayısı arasındaki ilişkiyi yorumlayınız.
2.24 puan
Prokaryot ve ökaryot hücrelerde genetik materyalin düzenlenişini tablodaki özellikleri kullanarak karşılaştırınız. Histon proteinlerinin bu farktaki yerini belirtiniz.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

E. coli: 4 600 000 ÷ 4300 ≈ 1070 baz çifti. İnsan: 3 000 000 000 ÷ 20 000 = 150 000 baz çifti. İnsan genomu çok daha büyük olduğu hâlde gen sayısı aynı oranda artmamıştır. Bu durum insan genomunda genler arasında ve gen içinde protein bilgisi taşımayan bölgelerin çok daha fazla olduğunu gösterir.

Puanlama

E. coli için yaklaşık 10701 puan
İnsan için 150 0001 puan
Genom büyüklüğü ile gen sayısının aynı oranda artmadığını yorumlama2 puan

2.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Bakteride DNA sitoplazmada, halkasal ve tektir. İnsanda DNA çekirdek zarıyla çevrili çekirdekte, doğrusal ve çok sayıdadır. Ökaryotlarda DNA histon proteinlerine sarılarak kromatini oluşturur; bakterilerde ise böyle bir histon-kromatin düzeni bulunmaz.

Puanlama

Yerleşim farkı1 puan
Halkasal ve doğrusal, tek ve çok sayıda DNA farkı2 puan
Histon-kromatin düzeni farkı1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Bir kromozomun hesabı · 8 puan

Kurgusal bir canlının bir kromozomundaki DNA molekülü 3000 baz çifti uzunluğundadır. Bu DNA üzerinde üç gen bulunmaktadır.

Genlerin uzunlukları
Gen	Uzunluk (baz çifti)
K	600
L	900
M	300

3.14 puan
Bu DNA’nın toplam nükleotit sayısını, M geninin nükleotit sayısını ve genlerin DNA uzunluğuna oranını yüzde olarak hesaplayınız.
3.24 puan
Bir öğrenci “Bir kromozomda her zaman bir DNA molekülü bulunur.” demiştir. Bu düşünceyi hücre bölünmesi için hazırlık evresindeki eşlenmeyi dikkate alarak değerlendiriniz. Eşlenmiş bir kromozomun kardeş kromatitlerindeki gen dizilimlerini karşılaştırınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Toplam nükleotit 3000 × 2 = 6000’dir. M geninde 300 × 2 = 600 nükleotit vardır. Genlerin toplam uzunluğu 600 + 900 + 300 = 1800 baz çiftidir; oran 1800 ÷ 3000 = %60’tır. Geriye kalan %40, genler arasında kalan bölgelerdir.

Puanlama

Toplam 6000 nükleotit1 puan
M geninde 600 nükleotit1 puan
Genlerin oranı %602 puan

3.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Düşünce eksiktir. Eşlenmeden önce kromozomda bir DNA molekülü bulunur. Eşlenmeden sonra kromozom, sentromerle bağlı iki kardeş kromatitten oluşur ve iki DNA molekülü içerir. Kardeş kromatitler eşlenmeyle oluştuğu için normal koşullarda gen dizilimleri aynıdır.

Puanlama

Eşlenme öncesinde bir, sonrasında iki DNA olduğunu belirtme2 puan
Kardeş kromatitlerdeki dizilimin aynı olması2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.

Örnek Kâğıt 1: 2 soru Örnek Kâğıt 2: 1 soru Örnek Kâğıt 3: 1 soru Örnek Kâğıt 4: 1 soru

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Ücretsiz ön görüşme

30 dakikada sana özel yol haritası

1Formu doldurDört bilgi yeterli, bir dakika sürer.
2Seni arayalımGörüşme saatini sana uygun zamana koyalım.
3Yol haritanı çıkaralımNetlerini ve hedefini konuşur, haftalık planın ilk taslağını birlikte çizeriz.

Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp