12. sınıf Biyoloji · 1. dönem 1. yazılı · 12.1.1.1

12. Sınıf Biyoloji 1. Yazılı: Nükleik Asitlerin Keşif Süreci Soruları

Miescher’den Watson ve Crick’e nükleik asitlerin keşfi; Griffith, Avery, Hershey-Chase deneylerinden çıkarım.

Resmî öğrenme çıktısı

Genden Proteine · Nükleik Asitlerin Keşfi ve Önemi

12.1.1.1. Nükleik asitlerin keşif sürecini özetler.

1. soru

Griffith ve Avery’nin deneyleri · 8 puan

Frederick Griffith 1928’de zatürreye yol açan bir bakterinin kapsüllü (S) ve kapsülsüz (R) suşlarıyla farelerde çalışmıştır. Oswald Avery ve arkadaşları ise 1944’te ısıyla öldürülmüş S bakterilerinden elde ettikleri özütü farklı enzimlerle işlemiş, ardından canlı R bakterileriyle karıştırmıştır.

Griffith’in deneyi
Deney	Fareye verilen	Sonuç
1	Canlı S	Fare ölür
2	Canlı R	Fare yaşar
3	Isıyla öldürülmüş S	Fare yaşar
4	Isıyla öldürülmüş S + canlı R	Fare ölür; kanında canlı S bulunur

Avery ve arkadaşlarının deneyi
Özüte eklenen enzim	Kültürde canlı S bakterisi oluşması
Proteaz (proteinleri parçalar)	Gerçekleşir
RNaz (RNA’yı parçalar)	Gerçekleşir
DNaz (DNA’yı parçalar)	Gerçekleşmez

1.14 puan
Griffith’in 4. deneyindeki sonucu 1, 2 ve 3. deneylerle karşılaştırarak açıklayınız. Griffith’in bu deneyden ulaştığı çıkarımı yazınız.
1.24 puan
Avery’nin deneyinden, R bakterilerindeki bu değişime yol açan etkenin ne olduğu konusunda hangi sonuca ulaşıldığını üç enzim sonucunu kullanarak açıklayınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

1.1 tam puan 4

Örnek çözüm

R suşu ve ölü S tek başına fareyi öldürmez. Birlikte verildiklerinde fare ölmüş ve kanında canlı S bulunmuştur. Demek ki ölü S’den gelen bir etken, canlı R’yi hastalık yapan S’ye dönüştürmüştür. Griffith bu olayı dönüşüm (transformasyon) olarak açıklamış, ancak etkenin ne olduğunu belirleyememiştir.

Puanlama

Ölü S ve R’nin tek başına öldürmediğini karşılaştırma2 puan
Ölü S’deki etkenin R’yi S’ye dönüştürdüğü çıkarımı2 puan

1.2 tam puan 4

Örnek çözüm

Proteinler ve RNA parçalandığında dönüşüm sürmüş, DNA parçalandığında ise durmuştur. Bu nedenle dönüşüme yol açan etken protein ya da RNA değil, DNA’dır.

Puanlama

Proteaz ve RNaz sonuçlarıyla protein ve RNA’yı eleme2 puan
DNaz sonucuyla etkenin DNA olduğu sonucu2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

2. soru

Virüsün bakteriye aktardığı · 9 puan

Alfred Hershey ve Martha Chase, 1952’de protein kılıf ile DNA’dan oluşan bakteriyofajlarla çalışmıştır. Bir grup fajı radyoaktif kükürtle (³⁵S), diğer grubu radyoaktif fosforla (³²P) işaretlemiştir. Fajlar bakterileri enfekte ettikten sonra karışım çalkalanmış ve santrifüjlenmiştir.

Radyoaktivitenin bulunduğu yer
İşaretli grup	Çoğunlukla bakterilerin çöktüğü kısımda	Çoğunlukla sıvı kısımda
³⁵S	Hayır	Evet
³²P	Evet	Hayır

2.14 puan
Araştırmacıların neden kükürt ve fosfor işaretlediğini fajın yapısını kullanarak açıklayınız.
2.25 puan
Tablodaki sonuçlardan fajın bakteriye hangi molekülü aktardığını çıkarınız. Bu sonucun kalıtım materyaliyle ilgili önemini yazınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

2.1 tam puan 4

Örnek çözüm

Proteinlerin yapısında kükürt bulunur, DNA’da bulunmaz. DNA’nın yapısında fosfor bulunur; faj proteinlerinde ise bulunmaz. Bu sayede ³⁵S yalnızca proteini, ³²P yalnızca DNA’yı izlemeyi sağlar.

Puanlama

Kükürdün proteini izlediğini açıklama2 puan
Fosforun DNA’yı izlediğini açıklama2 puan

2.2 tam puan 5

Örnek çözüm

³²P bakterilerle çökmüş, ³⁵S sıvıda kalmıştır. Bu durum fajın bakteriye DNA’sını aktardığını, protein kılıfın dışarıda kaldığını gösterir. Yeni fajlar bu DNA’yı kullanarak oluştuğu için kalıtım materyalinin protein değil, DNA olduğu desteklenmiştir.

Puanlama

Tablodan sonucu doğru okuma1 puan
Bakteriye DNA’nın aktarıldığı çıkarımı2 puan
Kalıtım materyalinin DNA olduğu sonucu2 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

3. soru

Bilginin birikimi · 8 puan

Aşağıda nükleik asitlerin keşif sürecine katkı sağlayan bazı bilim insanları ve çalışmaları karışık olarak verilmiştir.

I.Watson ve Crick, DNA’nın çift sarmal modelini önerdi.
II.Miescher, hücre çekirdeğinden nüklein adını verdiği maddeyi yalıttı.
III.Chargaff, DNA’da adenin miktarının timine, guanin miktarının sitozine yakın olduğunu gösterdi.
IV.Griffith, bakterilerde dönüşüm olayını gözlemledi.
V.Franklin ve Wilkins, DNA’nın X ışını kırınım görüntülerini elde etti.

3.13 puan
Bu çalışmaları Miescher’den başlayarak zaman sırasına göre yazınız.
3.25 puan
Chargaff’ın bulgusunun ve X ışını kırınım görüntülerinin Watson ve Crick’in modeline nasıl katkı sağladığını açıklayınız. Bu süreçten bilimsel bilginin doğasıyla ilgili bir sonuç çıkarınız.

Çözümü ve puanlamayı göster

3.1 tam puan 3

Örnek çözüm

Sıra: II (Miescher), IV (Griffith), III (Chargaff), V (Franklin ve Wilkins), I (Watson ve Crick).

Puanlama

II, IV sırası1 puan
III, V, I sırası2 puan

3.2 tam puan 5

Örnek çözüm

Chargaff’ın bulgusu, adeninin timinle, guaninin sitozinle eşleştiği fikrini destekledi. Kırınım görüntüleri DNA’nın sarmal yapıda olduğunu ve boyutlarıyla ilgili bilgiler verdi. Watson ve Crick bu verileri birleştirerek çift sarmal modelini kurdu. Sonuç olarak bilimsel bilgi, farklı araştırmacıların çalışmalarının üst üste birikmesiyle gelişir.

Puanlama

Chargaff’ın bulgusunun baz eşleşmesine katkısı2 puan
Kırınım görüntülerinin sarmal yapıya katkısı2 puan
Bilginin birikimli olarak geliştiği sonucu1 puan

Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.

Puanlar sorunun kendi içindeki dağılımını gösterir; örnek kâğıtta bütün sorular birlikte 100 puana ölçeklenir.

Bu konunun geçtiği örnek kâğıtlar

Kâğıdın tamamını çözüp kendini puanlamak için bir kâğıt seç.

Örnek Kâğıt 1: 1 soru Örnek Kâğıt 2: 1 soru Örnek Kâğıt 4: 1 soru

Diğer konular

Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından Ortaöğretim Biyoloji Dersi Öğretim Programı’na göre örnek olarak hazırlandı. Öğrenme çıktısı metni ÖDSGM konu soru dağılım tablosundan alındı (kaynak).

Ücretsiz ön görüşme

30 dakikada sana özel yol haritası

1Formu doldurDört bilgi yeterli, bir dakika sürer.
2Seni arayalımGörüşme saatini sana uygun zamana koyalım.
3Yol haritanı çıkaralımNetlerini ve hedefini konuşur, haftalık planın ilk taslağını birlikte çizeriz.

Hemen konuşmak istersen 0432 606 02 26 veya WhatsApp