12. sınıf Coğrafya · 1. dönem 1. yazılı · örnek kâğıt
Soru sayıları ÖDSGM’nin konu soru dağılımına dayanır.
Soruları çöz
Sorular ekranda tek tek gelir. Cevabını sorunun altındaki alana yaz ya da kâğıdı yazdırıp üzerinde çöz. Cevapların hesabına kaydedilir.
Kâğıdı bitir
Son sorudan sonra kâğıdı bitir. Çözümler ve puanlama anahtarı ancak o zaman açılır.
Kendini puanla
Yazdığın cevap, örnek çözümün hemen üstünde görünür. Karşılaştır ve karşıladığın ölçütleri işaretle; puanın ve konu dökümün çıkar.
Örnek Kâğıt 5 · SınavSoru 1 / 8
Ekstrem Doğa Olayları ve Etkileri · 12 puan
Bir Akdeniz kıyısında yaz ayları boyunca sıcaklık uzun süre mevsim normallerinin birkaç derece üzerinde seyretmiş, aylarca yağış görülmemiştir. Bu dönemde bir ormanda çıkan yangın, sıcak ve kuru rüzgârlar nedeniyle hızla yayılmıştır.
Metindeki sıcaklık ve yağış koşullarının orman yangınının yayılmasını nasıl kolaylaştırdığını açıklayınız.
Uzun süren kuraklığın tarım ve su kaynakları üzerindeki birer etkisini yazınız.
0 / 12 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
1.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Sıcak ve kurak hava bitkilerdeki nemi azaltır, kuru bitki örtüsü kolay tutuşur. Kuru rüzgâr ateşi taşıyarak yangının hızla yayılmasına neden olur.
Puanlama
1.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Tarım: Ürün verimi düşer, sulama ihtiyacı artar ve ürün kayıpları görülür. Su kaynakları: Baraj ve göllerde su seviyesi azalır, yer altı suları düşer, içme suyunda sıkıntı oluşabilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Doğa Olaylarının Geleceği · 12 puan
Orta Asya’daki Aral Gölü’nü besleyen Amu Derya ve Siri Derya nehirlerinin suları, 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren büyük ölçüde pamuk tarlalarını sulamak için kullanıldı. Göl giderek küçüldü, açığa çıkan tuzlu kuru zemin rüzgârla çevreye yayılan toza dönüştü, balıkçılık büyük zarar gördü.
Metindeki gelişmeyi çölleşme kavramıyla ilişkilendirerek açıklayınız.
Çölleşmenin gelecekte canlı yaşamına iki olası sonucunu ve buna karşı alınabilecek iki önlemi yazınız.
0 / 12 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
2.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Çölleşme, verimli ve canlı yaşamına elverişli alanların doğal etkenler ya da insan faaliyetleriyle çöl benzeri bir hâle gelmesidir. Burada suyun aşırı kullanımı gölün küçülmesine ve kuru, tuzlu bir zeminin oluşmasına neden olmuştur.
Puanlama
2.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Sonuçlar: Tarım alanlarının azalması ve gıda sıkıntısı, biyolojik çeşitliliğin kaybı, toz fırtınaları ve sağlık sorunları. Önlemler: Ağaçlandırma, bitki örtüsünün korunması, damla sulama ve az su isteyen ürünlere geçiş.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Ekonomik Faaliyetlerin Sosyal ve Kültürel Etkileri · 12 puan
Rize ve çevresinde baskın tarım ürünü çaydır. Dik yamaçlardaki küçük bahçelerde hasat yılda birkaç kez, makasla ya da akülü çay toplama motorlarıyla yapılır. Köylerde hasat zamanı aile üyeleri ve komşular birlikte çalışır. Çay fabrikaları da bölgede önemli istihdam sağlar.
Çay tarımının bölgedeki sosyal hayat üzerindeki iki etkisini metinden hareketle açıklayınız.
Baskın ekonomik faaliyetin kültürel hayata yansımasına bir örnek veriniz ve sosyal sorun olabilecek bir yönünü yazınız.
0 / 12 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
3.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Hasatta ailenin ve komşuların birlikte çalışması dayanışmayı güçlendirir. Hasat dönemi aile bütçesini ve günlük yaşamın düzenini belirler; kente göç etmiş aile üyeleri bile hasat zamanı köye dönebilir.
Puanlama
3.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Çay bahçeleri, çay üretimi ve çayla ilgili gündelik gelenekler bölgenin kültürel kimliğine yansımıştır. Tek bir ürüne bağımlılık, ürün fiyatı düştüğünde bölge gelirini azaltarak sosyal bir soruna dönüşebilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Şehirleşme, Sanayi ve Göç İlişkisinin Toplumsal Etkileri · 13 puan
Aşağıda bir sanayi şehrine ait kurgusal veriler verilmiştir.
| Gösterge | 1985 | 2025 |
|---|---|---|
| Şehir nüfusu | 250 000 | 1 000 000 |
| Fabrika sayısı | 40 | 350 |
| Başka illerden gelenlerin nüfustaki payı | %15 | %45 |
| Yeşil alan (kişi başına m²) | 12 | 5 |
Tablodaki verilerden yararlanarak sanayileşme, göç ve şehirleşme arasındaki ilişkiyi açıklayınız.
Tablodaki değişimin toplumsal hayata iki olumsuz etkisini yazınız.
0 / 13 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
4.1 tam puan 7
Örnek çözüm
Fabrika sayısının 40’tan 350’ye çıkması iş olanakları yaratmış, bu olanaklar başka illerden göçü artırmıştır. Göçle nüfus 250 000’den 1 000 000’a, yani dört katına çıkmış ve şehir hızla büyümüştür.
Puanlama
4.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Hızlı büyüme konut, ulaşım ve altyapıda yetersizliğe yol açar. Yeşil alanların azalması yaşam kalitesini düşürür, işsizlik ya da gecekondulaşma gibi sorunlar ortaya çıkabilir ve farklı kültürlerden gelenler arasında uyum sorunları yaşanabilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Gelecekte Şehir ve Ekonomi · 14 puan
Bir ülkeye ait kurgusal bir nüfus ve ekonomi öngörüsü aşağıda verilmiştir.
| Gösterge | 2025 | 2050 (öngörü) |
|---|---|---|
| 65 yaş ve üstü nüfus payı | %10 | %22 |
| 0-14 yaş nüfus payı | %22 | %15 |
| Şehirde yaşayan nüfus payı | %75 | %88 |
| Tarımda çalışanların payı | %15 | %6 |
Tablodaki nüfus öngörüsünden hareketle sağlık, eğitim ve iş gücü alanlarında bekleyebileceğiniz birer değişimi yazınız.
Tablodaki şehirleşme ve tarım öngörülerinin birlikte kırsal alanlarda yol açabileceği iki değişimi yazınız.
0 / 14 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
5.1 tam puan 9
Örnek çözüm
Sağlık: Yaşlı nüfus arttığı için bakım ve sağlık hizmetlerine talep artar. Eğitim: Çocuk nüfus azaldığı için okul ihtiyacının yapısı değişir. İş gücü: Çalışan nüfus oranı azalabilir, emeklilik sistemi üzerindeki yük artar.
Puanlama
5.2 tam puan 5
Örnek çözüm
Kırsal nüfus azalır ve yaşlanır, bazı köyler boşalabilir. Tarımda makineleşme ve büyük ölçekli üretim artarak daha az kişiyle üretim yapılır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Türkiye’nin İşlevsel Bölgeleri · 13 puan
| Kurum | Yaptığı iş |
|---|---|
| Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü | Su kaynaklarını yönetir; baraj ve sulama projeleri yürütür. |
| Karayolları Genel Müdürlüğü | Devlet ve il yollarının yapım ve bakımını yürütür. |
| Orman Genel Müdürlüğü | Ormanları korur, yangınlarla mücadele eder ve ağaçlandırma yapar. |
| Meteoroloji Genel Müdürlüğü | Hava olaylarını izler ve tahminler yapar. |
Tablodaki kurumlardan ikisini seçerek bölge sınırlarını belirlerken dikkate alacağı birer ölçütü gerekçesiyle yazınız.
Bir ilin farklı kurumlara göre farklı bölgelere bağlanabilmesinin nedenini açıklayınız.
0 / 13 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
6.1 tam puan 8
Örnek çözüm
DSİ, su kaynakları ve akarsu havzalarını dikkate alabilir; çünkü su havzası sınırları il sınırlarıyla çakışmayabilir. Orman Genel Müdürlüğü ise orman varlığının yoğun olduğu alanlara ve yangın riskine göre bölgeler oluşturabilir. Geçerli başka örnekler de kabul edilir.
Puanlama
6.2 tam puan 5
Örnek çözüm
Her kurumun görevi ve ölçütü farklı olduğu için çizdiği sınırlar da değişir. Bu nedenle bir il, DSİ’ye göre bir havza bölgesinde, Karayollarına göre başka bir bölgede yer alabilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Türkiye’nin Bölgesel Kalkınma Projeleri · 13 puan
Türkiye’nin güneydoğusundaki bu bölgesel kalkınma projesi; Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerini kapsamaktadır. Fırat ve Dicle üzerinde barajlar ve hidroelektrik santraller kurulmuştur. Atatürk Barajı’ndan alınan su, Şanlıurfa Tünelleri ile Harran Ovası’na ulaştırılmaktadır.
Metinde anlatılan projenin adını ve bu projenin başlatılmasının iki gerekçesini yazınız.
Projenin ekonomik ve sosyal etkilerini birer örnekle değerlendiriniz.
0 / 13 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
7.1 tam puan 7
Örnek çözüm
Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP). Gerekçeler: Bölgede sulama ve enerji potansiyelini değerlendirmek; bölgeler arası gelişmişlik farkını azaltmak, işsizlik ve göçü sınırlamak.
Puanlama
7.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Ekonomik: Sulanan arazide tarımsal üretim artmış, pamuk gibi sanayi bitkileri ve tarıma dayalı sanayi gelişmiştir. Sosyal: Yeni iş imkânları doğmuş, ayrıca eğitim ve sağlık hizmetleri iyileşmiştir; bununla birlikte nüfusun bir kısmı baraj alanlarından yer değiştirmek zorunda kalmıştır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Türkiye’nin Bölgesel Kalkınma Projeleri · 11 puan
Fırat üzerindeki Birecik Barajı’nın su toplama alanında kalan antik Zeugma kentinde kurtarma kazıları yapılmış, ortaya çıkarılan mozaiklerin birçoğu Gaziantep’teki müzede sergilenmeye başlanmıştır. Dicle üzerindeki Ilısu Barajı nedeniyle de tarihî Hasankeyf’in büyük bölümü sular altında kalmış, bazı yapılar taşınmış, halk yeni kurulan yerleşmeye yerleştirilmiştir.
Metindeki baraj çalışmalarının kültürel miras üzerindeki etkilerini olumlu ve olumsuz birer yönüyle değerlendiriniz.
Enerji ve sulama gibi ekonomik kazançlar ile kültürel miras arasında denge kurulabilmesi için iki öneri yazınız.
0 / 11 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
8.1 tam puan 6
Örnek çözüm
Olumsuz: Tarihî alanlar ve yaşam çevresi sular altında kalmıştır. Olumlu: Kurtarma kazıları sayesinde eserler ortaya çıkarılıp müzelerde korunmuş, kültür turizmine katkı sağlanmıştır.
Puanlama
8.2 tam puan 5
Örnek çözüm
Proje öncesinde kapsamlı kültürel etki değerlendirmesi yapılmalı, alternatif yer seçenekleri araştırılmalıdır. Yerel halkın görüşleri alınmalı, taşınması gereken eserler ve yerleşmeler için planlı koruma ve yerleştirme uygulanmalıdır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Örnek Kâğıt 5 · sonuç
0/ 100
Bu puan, işaretlediğin ölçütlerin toplamıdır. Gerçek sınavda puanlamayı öğretmenin yapar.
Ekstrem Doğa Olayları ve Etkileri · 1 soru
0 / 12 puan
Doğa Olaylarının Geleceği · 1 soru
0 / 12 puan
Ekonomik Faaliyetlerin Sosyal ve Kültürel Etkileri · 1 soru
0 / 12 puan
Şehirleşme, Sanayi ve Göç İlişkisinin Toplumsal Etkileri · 1 soru
0 / 13 puan
Gelecekte Şehir ve Ekonomi · 1 soru
0 / 14 puan
Türkiye’nin İşlevsel Bölgeleri · 1 soru
0 / 13 puan
Türkiye’nin Bölgesel Kalkınma Projeleri · 2 soru
0 / 24 puan
Soru sayıları ve öğrenme çıktıları ÖDSGM’nin 12. sınıf coğrafya yazılı konularından alındı. Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından örnek olarak hazırlandı. 12. sınıfta OYSS uygulanmaz; gerçek sınavın sorularını ve puanlarını okulunun zümresi belirler.
