Maarif Modeli'nde Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri Nelerdir?
Son güncelleme: 29 Temmuz 2026· 15 dk okuma
Kısa cevap: Maarif Modeli'nde okuryazarlık becerileri dokuz türdür (OB1–OB9): bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat. MEB bunları sistem düşüncesiyle birlikte kazandırır; yani parçaları ezberlemek değil, aralarındaki ilişkiyi görmek istenir. MEB süreci üç düzeyde tanımlar: farkındalık → işlevsellik → eylemsellik. Bu hafta hatırlatma yolu ise Fark Et–Bağ Kur–Uygula formülüdür (Unikazan pedagojik özeti).
- Ne ister? Senden istediği şey, bu hafta tek bir okuryazarlık türünü gerçek bir derste, ödevde veya denemede kullanmandır.
- Ne değildir? Okuryazarlık yalnızca kitap okumak veya telefonda gezinmek değildir.
- Nasıl hatırlarsın? Fark Et–Bağ Kur–Uygula ile ilerlersin: önce ne gördüğünü yazarsın, sonra bağ kurarsın ve pazar günü hedefini ölçersin.
Fen grafiğindeki artışı görüp ne anlama geldiğini yazamıyorsun. İnternette gördüğün bilgiyi doğrulamadan kabul ediyorsun. Deneme analizinde yalnızca nete bakıp “hangi konuda zayıfım?” sorusuna cevap veremiyorsun. Bu noktada öğrenci ve veli aynı soruyu sorar: Maarif Modeli'nde sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri nelerdir?
Bu yazıda cevabı sade dille bulacaksın. Hem öğrenci hem veli için net örnekler vardır. Amacın dokuz türü ezberlemek değildir; bu hafta tek bir okuryazarlığı gerçek bir durumda kullanmaktır.
Öğrenciysen listeyi bitirmeye çalışma. Veliyseniz yalnızca “daha çok oku” demeniz de yeterli değildir. İkiniz için de küçük ve ölçülebilir bir haftalık plan yeterlidir.
Aşağıda sistem düşüncesinin ne olduğunu, OB kodlarını, üç düzeyi ve Fark Et–Bağ Kur–Uygula yolunu bulacaksın. Dokuz okuryazarlık listesi, okul-YKS örnekleri, sınıf planı ve kontrol listesi de yer alır. Okumayı bitirdiğinde aynı gün küçük bir adım seçebilirsin: bir grafiği yorumlayabilir, bir kaynağı doğrulayabilir veya pazar günü ölçebilirsin.
Sistem Düşüncesi ve Okuryazarlık Becerileri Ne Demek?
Kısa cevap şöyle: parçaları tek tek ezberlemek yerine aralarındaki ilişkiyi görürsün. Bilgiyi, görseli, veriyi ve dijital kaynağı daha doğru okursun. Maarif'te bu beceriler ayrı bir ders gibi durmaz; matematik, fen, Türkçe veya sosyal dersin içinde görünür.
Tek cümle özeti: Önce bir parçayı fark edersin, sonra başka bir bilgiyle bağ kurarsın, en sonunda da bunu gerçek bir durumda kullanırsın.
Bu alan, Maarif beceriler çerçevesinin beş grubundan biridir. Genel çerçeve için Maarif beceriler çerçevesi rehberine bakabilirsin. Duygu ve ilişki tarafı için sosyal-duygusal öğrenme becerileri rehberine, plan tarafı için de kendini düzenleme (öz düzenleme) rehberine geçebilirsin.
Öğrenciysen:
Bu hafta deftere “daha çok okuyacağım” yazma. Bunun yerine şunu yaz: “Fen grafiğindeki artışı kendi cümlelerimle yorumlayacağım.”
Veliyseniz:
“Kaç sayfa okudun?” diye sormak yerine “Okuduğun bilgiyi neye dayanarak doğru kabul ediyorsun?” diye sorun.
Sistem Düşüncesi Nedir?
Sistem düşüncesi, konuyu parçalara ayırıp her parçayı ayrı ezberlemek değildir. Parçaların birbirini nasıl etkilediğini ve bütünün nasıl çalıştığını görmektir.
Basit bir örnek: iklim grafiğindeki çizgiyi görmek yetmez. Veri nereden geliyor? Hangi değişkenlerle bağlantılı? Bu bilgi başka bir derste neyi değiştirir? Bu soruları sormak, sistem düşüncesiyle okuryazarlığın birleştiği yerdir.
MEB de dokuz okuryazarlık türünü birbirinden kopuk görmez. Aynı soruda bilgi ile veri okuryazarlığı birlikte gelebilir. Dijital kaynak seçerken bilgi okuryazarlığı da devreye girer.
Kısaca hatırlamak gerekirse:
Sistem düşüncesi, parçaların birbirine nasıl bağlı olduğunu anlamaktır. Okuryazarlık becerileri ise bu bakışı dokuz somut alanda uygulamana yardımcı olur.
OB Nedir?
OB, okuryazarlık becerilerinin MEB'deki kısa kodudur. OB1 bilgi okuryazarlığıdır; OB9 sanat okuryazarlığıdır. Bunların arasında dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri ve sürdürülebilirlik okuryazarlıkları yer alır.
OB'yi ayrı bir YKS testi sanma. Ayrı bir ders adı da değildir. Ders içinde, ödevde, projede ve sınav hazırlığında görünür.
Öğrenciysen:
OB1–OB9 listesini ezberlemek zorunda değilsin. Bu hafta yalnızca bir tür seçmen yeterlidir.
Veliyseniz:
Okuryazarlık ayrı bir sınav dersi değildir. Çocuğunuz grafiği yorumluyor veya kaynağı doğruluyorsa bu alana girmiş demektir.
Farkındalık → İşlevsellik → Eylemsellik
MEB, okuryazarlığı üç düzeyde anlatır. Bu düzeyler gelişime uygun ve sarmal bir yapıdadır. Resmi adları biraz akademik gelebilir; günlük dilde şöyle düşünebilirsin:
| MEB adı | Senin dilinde | Okulda nasıl görünür? |
|---|---|---|
| Farkındalık | Bunu gördüm / fark ettim | Grafikte artış olduğunu fark etmek |
| İşlevsellik | Bunu başka bir şeyle bağladım | Artışın hangi değişkenle ilgili olabileceğini düşünmek |
| Eylemsellik | Bunu kullanarak bir adım attım | Yorumunu yazıp kaynakla desteklemek |
Üç adımı aynı haftada bitirmeye çalışma. Çoğu öğrenci için bu hafta fark etmek veya bağ kurmak yeterlidir. Harekete geçmek kısmı, kısa bir yazılı yorum veya bilinçli bir kararla başlayabilir. Ayrıntılı düzey rehberi için Maarif okuryazarlığın üç düzeyi rehberine bakabilirsin.
Not:
MEB'e göre süreç bazen bağ kurma adımında kalabilir; bu bir başarısızlık değildir. Önemli olan her hafta küçük bir adım atmaya devam etmektir.
Fark Et → Bağ Kur → Uygula Akışı
MEB üç düzeyi ayrıntılı açıklar. Ama bu hafta pratikte hatırlaman gereken şey üç kelimedir: fark et, bağ kur, uygula.
Bu üç adım Unikazan'ın pedagojik özetidir; MEB'in resmi formülü değildir. Fark Et farkındalığa, Bağ Kur işlevselliğe, Uygula ise eylemselliğe yaklaşır.
Bu hafta tek bir tur yeterlidir:
- Fark Et: Bir grafik, kaynak veya veri seç. Ne gördüğünü bir cümleyle yaz.
- Bağ Kur: Seçtiğin parçayı en az üç durumda başka bir bilgiyle ilişkilendir.
- Uygula: Seçtiğin okuryazarlığı gerçek bir durumda kullan; pazar günü de hedefini ölç.
MEB'de Okuryazarlık Becerilerinin Yeri
Maarif, okuryazarlığı yalnızca Türkçe dersinde “metin oku” diye bırakmaz. Konu işlenirken matematik, fen, sosyal ve diğer derslerde doğal olarak görünür.
Amaç yalnızca konuyu bilmek değildir. Öğrenci bilgiyi bulabilsin, doğrulayabilsin, yorumlayabilsin ve gerektiğinde küçük bir adım atabilsin diye bu beceriler de desteklenir. Sistem düşüncesi de bu sürecin omurgasıdır.
Resmi tanım ve dokuz tür için MEB sayfasına bakabilirsin.
Kaynak: Okuryazarlık Becerileri.
Dokuz Okuryazarlık Becerisi Listesi
MEB dokuz okuryazarlık türünü OB1–OB9 kodlarıyla tanımlar. Hepsini aynı haftada bitirmeye çalışma; bu hafta için tek bir tür yeterlidir.
| Kod | Okuryazarlık türü | Tek cümleyle |
|---|---|---|
| OB1 | Bilgi okuryazarlığı | Öğrenci bilgiyi bulur, doğrular ve özetler |
| OB2 | Dijital okuryazarlık | Öğrenci dijital kaynağı seçer ve güvenli kullanır |
| OB3 | Finansal okuryazarlık | Öğrenci para kararlarını bilinçli verir |
| OB4 | Görsel okuryazarlık | Öğrenci görseli okur ve yorumlar |
| OB5 | Kültür okuryazarlığı | Öğrenci kültürel ögeleri tanır ve bağlamını anlar |
| OB6 | Vatandaşlık okuryazarlığı | Öğrenci hak ve sorumlulukları bilir, sorgular |
| OB7 | Veri okuryazarlığı | Öğrenci veriyi düzenler, görselleştirir ve yorumlar |
| OB8 | Sürdürülebilirlik okuryazarlığı | Öğrenci neden-sonuç kurar ve çözüm düşünür |
| OB9 | Sanat okuryazarlığı | Öğrenci sanat eserini bağlamıyla okur |
Her Okuryazarlığın Kısa Tanımı
Aşağıdaki kısa tanımlar ezber için değildir. Bu hafta hangisini deneyeceğini seçerken kullanabilirsin.
Bilgi okuryazarlığı (OB1)
Bilgi okuryazarlığı, bilgiye ulaşmak, doğrulamak, özetlemek ve sorgulamak demektir. YKS paragrafında “yazar neye dayanıyor?” diye bakmak da bu türe girer. Ayrıntılı rehber için bilgi ve görsel okuryazarlık rehberine bakabilirsin.
Dijital okuryazarlık (OB2)
Dijital okuryazarlık, ekranda uzun süre kalmak değildir. Dijital kaynağı seçmek, doğrulamak, mahremiyeti korumak ve bilinçli kullanmaktır. Çalışırken yan sekmeyi kapatmak da buraya girer.
Finansal okuryazarlık (OB3)
Finansal okuryazarlık, gelir, harcama ve tasarruf kararlarını bilinçli vermektir. “Zorunlu mu, isteğe bağlı mı?” diye ayırmak küçük ama gerçek bir örnektir.
Görsel okuryazarlık (OB4)
Görsel okuryazarlık, harita, fotoğraf, infografik veya soru kökündeki şekli kendi cümlelerinle okumaktır. Önce görseli anlamak, sonra soruya geçmek bu beceridir. Ayrıntılı rehber için bilgi ve görsel okuryazarlık rehberine bakabilirsin.
Kültür okuryazarlığı (OB5)
Kültür okuryazarlığı, kültürel ögeleri tanımak ve bağlamını anlamaktır. Metindeki bir geleneği veya göndermeyi fark etmek yeterlidir; ezber şart değildir.
Vatandaşlık okuryazarlığı (OB6)
Vatandaşlık okuryazarlığı, hak ve sorumlulukları bilmek, sorgulamak ve gerekçe sunmaktır. Sınıf kararında “neden böyle düşünüyorum?” demek de bu alana girer.
Veri okuryazarlığı (OB7)
Veri okuryazarlığı, sayıları ezberlemek değil; tabloyu, grafiği ve dağılımı yorumlamaktır. Fen grafiği, sosyal tablo veya deneme analizindeki konu dağılımı bu beceridir. Alan becerileriyle birlikte düşünülebilir; ayrıntı için Maarif matematik alan becerileri rehberine, Maarif fen bilimleri alan becerileri rehberine ve Maarif sosyal bilimler alan becerileri rehberine bakabilirsin.
Sürdürülebilirlik okuryazarlığı (OB8)
Sürdürülebilirlik okuryazarlığı, bir olayın nedenlerini ve sonuçlarını birlikte görmek, sonra küçük bir çözüm düşünmektir. “Bu böyle olursa ne olur?” sorusu buraya girer.
Sanat okuryazarlığı (OB9)
Sanat okuryazarlığı, bir eseri betimlemek, bağlamını anlamak ve kısa bir yorum yazmaktır. Yalnızca “güzel” demek yetmez; ne gördüğünü ve neden önemli olduğunu söylemek istenir.
Öğrenciysen:
Dokuz türden bu hafta yalnızca birini seç. Hepsini aynı anda bitirmeye çalışma.
Veliyseniz:
Çocuğunuzla birlikte bir tür seçin ve “Bu hafta bunu deneyeceğiz” deyin.
Okuryazarlık Becerileri Örnekleri
Teoriyi okumak yetmez; okulda ve YKS sürecinde nasıl göründüğünü de görmek istersin. Aşağıdaki tabloda her tür için bir okul ve bir sınav örneği vardır.
| Okuryazarlık | Okul örneği | YKS / deneme örneği |
|---|---|---|
| Bilgi (OB1) | Ödevde iki kaynağı karşılaştırıp hangisinin güvenilir olduğunu yazmak | Paragrafta yazarın dayandığı bilgiyi ayırt etmek |
| Dijital (OB2) | İnternetten bulduğun bilgiyi ikinci bir kaynakla doğrulamak | Çalışırken yan sekmeyi kapatıp tek kaynaktan ilerlemek |
| Finansal (OB3) | Haftalık harcamayı zorunlu ve isteğe bağlı diye ayırmak | Deneme veya kitap bütçesini öncelik sırasına koymak |
| Görsel (OB4) | Haritadaki yön veya sembolü kendi cümlelerinle açıklamak | Soru kökündeki şekil veya infografiği önce okumak |
| Kültür (OB5) | Metindeki kültürel ögeyi fark edip bağlamını yazmak | Paragraftaki kültürel göndermeyi soruyla ilişkilendirmek |
| Vatandaşlık (OB6) | Sınıf kararında hak ve sorumluluğu gerekçeyle söylemek | Toplumsal metinde iddiayı kaynakla değerlendirmek |
| Veri (OB7) | Fen grafiğindeki artışı kendi cümlelerinle yorumlamak | Deneme analizinde konu dağılımını tabloya dökmek |
| Sürdürülebilirlik (OB8) | Çevre konusunda neden-sonuç zinciri kurup bir öneri yazmak | Metindeki etki-tepki ilişkisini seçeneklerle eşleştirmek |
| Sanat (OB9) | Bir eseri betimleyip dönem bağlamına bağlamak | Görsel veya metin sorusunda bağlamı yorumlamak |
Öğrenciysen:
Bu hafta tablodan tek bir satır seç ve üç durumda uygula.
Veliyseniz:
“Kaç sayfa okudun?” diye sormak yerine “Bu satırdaki örneği bugün nerede denedin?” diye sorun.
Eski Müfredat ile Okuryazarlık Farkı
Eskiden okuryazarlık çoğu zaman yalnızca metin anlama gibi düşünülürdü. Maarif'te konu daha geniştir: dokuz tür vardır, tüm derslere yayılır ve parçalar arasında ilişki kurmayı ister.
| Konu | Eski yaklaşım | Maarif yaklaşımı |
|---|---|---|
| Nerede işlenir? | Çoğu zaman Türkçe dersine sıkışır | Tüm derslerin doğal akışında |
| Ne öne çıkar? | Metin okuma ve ezber | Dokuz tür, ilişki kurma, üç düzey |
| Dijital ve veri | Çoğu zaman ayrı konuşulmaz | OB2 ve OB7 olarak resmi beceri |
| Nasıl ölçülür? | Genel okuma beklentisi | Haftalık küçük hedef ve uygulama |
| YKS ile bağı | Paragraf dışında kopuk görünür | Grafik, tablo, kaynak ve dijital bilgiyle bağlanır |
Öğrenciysen:
Okuryazarlığı yalnızca paragraf çözmek sanma. Fen grafiğini yorumlamak ve kaynağı doğrulamak da bu alana girer.
Veliyseniz:
“Daha çok kitap oku” demek tek başına yeterli değildir. Okuduğunu nasıl kullandığını ve doğruladığını sorun.
Okuryazarlık Becerilerini Bu Hafta Nasıl Uygularsın?
Bu hafta dokuz türü birden bitirmeye çalışma. Tek bir okuryazarlık seç, hedefini yaz ve üç durumda uygula.
- Tek bir okuryazarlık türü seç. Bilgi, dijital veya veri okuryazarlığı yeterlidir.
- Fark et veya bağ kur hedefini yaz. Örnek: Deneme analizinde en çok yanlış yaptığım konuyu grafikle göstereceğim.
- Üç durumda uygula. Ders, ödev veya deneme analizi olabilir.
- Kısa not tut. Ne fark ettiğini veya hangi bağlantıyı kurduğunu bir cümleyle yaz.
- Pazar günü ölç. Hedefini tutturamadıysan gelecek hafta hedefini küçült.
Haftalık planı tek başına kurmakta zorlanıyorsan ücretsiz Maarif simülasyonlarını deneyebilir veya Maarif beceri temelli ders çalışma rehberine bakabilirsin.
Veliyseniz:
“Kaç sayfa okudun?” diye sormak yerine “Bu hafta hangi okuryazarlığı seçtin ve nasıl kullandın?” diye sorun.
YKS ile Okuryazarlık İlişkisi
YKS'de “Okuryazarlık” diye ayrı bir test yoktur. Ama sınav süreci bu becerileri sürekli karşına çıkarır. Paragraf, grafik, tablo ve veri soruları bunun en net yeridir.
Kaynağı doğrulamadan bilgi kabul etmek, grafiği okuyup yorumlayamamak veya çalışırken dikkati dijital gürültüye kaptırmak netleri dolaylı olarak etkiler.
| YKS durumu | Hangi okuryazarlık işe yarar? |
|---|---|
| Paragraf ve metin soruları | Bilgi okuryazarlığı (OB1) |
| Grafik, tablo, veri soruları | Veri okuryazarlığı (OB7) |
| İnternetten kaynak seçme | Dijital okuryazarlık (OB2) |
| Harita, görsel, infografik | Görsel okuryazarlık (OB4) |
| Deneme analizi | Veri ve bilgi okuryazarlığı birlikte |
Öz düzenleme tarafı için kendini düzenleme rehberine ve motivasyon tarafı için YKS motivasyon düşüklüğü rehberine de bakabilirsin.
Sınıfa Göre Haftalık Plan
Sınıfın değişse de mantık aynı kalır. Tek bir okuryazarlık seçersin, küçük bir hedef yazarsın ve pazar günü ölçersin.
| Sınıf | Bu haftanın odak okuryazarlığı | Ölçülebilir hedef |
|---|---|---|
| 9–10 | Bilgi veya görsel okuryazarlık | Üç derste bir kaynağı doğrulayıp bir cümle yorum yazmak |
| 11 | Veri veya dijital okuryazarlık | Üç çalışmada grafik yorumu veya kaynak seçimi notu |
| 12. sınıf veya mezun | Veri ve bilgi okuryazarlığı | Deneme analizinde konu dağılımını tabloya döküp yorum yazmak |
Not:
Aynı anda dokuz türü birden hedeflemeye çalışma. Bu hafta için tek bir okuryazarlık türü yeterlidir.
Okuryazarlık Kontrol Listesi
Bu haftayı ölçmek için kontrol listesini kullanabilirsin. Yaptığın maddenin yanına işaret koy.
On işaret koyduysan iyi bir hafta geçirmişsin demektir. Altıdan az işaret varsa, gelecek hafta yalnızca tek bir okuryazarlığa ve tek bir hedefe odaklanmalısın.
Okuryazarlığı anlamak
- Dokuz okuryazarlığı kısaca tanıdım.
- Sistem düşüncesi ile bağlantısını ayırt ettim.
- Üç düzeyi (farkındalık–işlevsellik–eylemsellik) yazdım.
- Dijital veya veri örneği seçtim.
- Okuryazarlığın yalnızca kitap okumak olmadığını anladım.
Bu hafta uygulamak
- Haftalık tek okuryazarlık türü seçtim.
- Fark et veya bağ kur hedefini yazdım.
- Üç durumda bilinçli uyguladım.
- Kısa yorum veya çıkarım notu tuttum.
- Pazar günü hedefini ölçtüm.
Eksik kalan maddeye gelecek hafta odaklanabilirsin. Unutma: önce fark et, sonra bağ kur ve pazar günü ölç.
Yanlış Bilinenler
- Okuryazarlık yalnızca kitap okumaktır. Bu yeterli değildir; dijital kaynak, veri, görsel ve para kararı da bu alana girer.
- Sistem düşüncesi ayrı bir derstir. Ayrı bir ders değildir; dokuz türü birlikte görmeyi sağlayan bakış açısıdır.
- OB ayrı bir YKS testidir. Ayrı bir sınav veya ders adı değildir.
- Dijital okuryazarlık telefon kullanmaktır. Öyle değildir; kaynağı seçmek, doğrulamak ve güvenli kullanmaktır.
- Veri okuryazarlığı yalnızca matematiktir. Öyle değildir; fen grafiği, sosyal tablo ve deneme analizi de bu beceridir.
- Üç düzeyi aynı haftada bitirmek gerekir. Buna gerek yoktur; fark etmek veya bağ kurmakla başlamak yeterlidir.
- Dokuz türü aynı anda bitirmek gerekir. Buna gerek yoktur; bu hafta için tek bir tür yeterlidir.
Mini Senaryo
Deniz, on birinci sınıf öğrencisidir. Fen dersinde grafiği görür ama artışın ne anlama geldiğini yazamaz. Öğretmen “okuryazarlık çalış” der; Deniz bunu yalnızca daha fazla paragraf okumak sanır.
İki hafta ekstra paragraf çözer. Fen netleri aynı kalır; çünkü grafik yorumu hiç çalışılmamıştır.
Sonra Deniz sade bir plan kurar. Her hafta tek bir okuryazarlık seçer: bu hafta veri okuryazarlığı. Üç fen grafiğinde artışı yazar, hangi değişkenle bağlantılı olabileceğini düşünür ve pazar günü ne öğrendiğini not eder. Bir ay sonra her grafiği mükemmel yorumlayamaz; ama artış ve azalışı kendi cümleleriyle yazmaya başlar ve deneme fen sorularında tablo okuma süresi kısalır.
İlgili Rehberler
- Maarif okuryazarlığın üç düzeyi rehberine
- Bilgi ve görsel okuryazarlık rehberine
- Maarif beceriler çerçevesi 5 beceri grubu rehberine
- Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri rehberine
- Kendini düzenleme (öz düzenleme) sınıf rehberine
- Maarif matematik alan becerileri rehberine
- Maarif fen bilimleri alan becerileri rehberine
- Maarif sosyal bilimler alan becerileri rehberine
- Maarif beceri temelli ders çalışma rehberine
- Problem çözme ve eleştirel düşünme rehberine
- Maarif Modeli köklerden geleceğe vizyon rehberine
- Etkili ders çalışma teknikleri rehberine
Unikazan Yaklaşımı
Unikazan'da okuryazarlığı yalnızca paragraf çözmek olarak bırakmayız. Haftalık tek okuryazarlık türünü, Fark Et–Bağ Kur–Uygula akışını ve kısa kontrol notunu birlikte takip ederiz.
Unikazan koçlarımızı tanıyabilirsin, YKS başarı hikâyelerimizi inceleyebilirsin veya ücretsiz Maarif simülasyonlarını kullanabilirsin.
Okuryazarlık becerilerini okul ve YKS dengesinde kurmak istiyorsan YKS koçluk paketlerimizi inceleyebilirsin.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana ders
- Okuryazarlık dokuz türdür (OB1–OB9); MEB bunları sistem düşüncesiyle, yani ilişki kurarak kazandırır.
- Üç düzey vardır: farkındalık, işlevsellik ve eylemsellik. Bu hafta Fark Et–Bağ Kur–Uygula ile küçük bir hedef seçmen yeterlidir.
- YKS'de ayrı bir okuryazarlık testi yoktur; paragraf, grafik, tablo ve kaynak doğrulama bu becerilerin sınavdaki görünümüdür.
Sonuç
Maarif Modeli'nde okuryazarlık becerileri dokuz türde tanımlanır. Ayrı bir ders değildir; tüm derslerin içinde görünür ve sistem düşüncesiyle birlikte çalışır.
Özetle: Okuryazarlık yalnızca metin okumak değildir. Bu hafta tek bir tür seçersin, Fark Et–Bağ Kur–Uygula ile uygularsın ve pazar günü ölçersin.
Sıkça Sorulan Sorular
Maarif Modeli'nde sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri nelerdir?
Okuryazarlık becerileri dokuz türdür: bilgi, dijital, finansal, görsel, kültür, vatandaşlık, veri, sürdürülebilirlik ve sanat (OB1–OB9). MEB bunları sistem düşüncesiyle birlikte, yani parçalar arasındaki ilişkiyi görerek kazandırır.
OB nedir?
OB, okuryazarlık becerilerinin MEB'deki kısa kodudur (OB1–OB9). Ayrı bir ders veya YKS testi değildir; matematik, fen, Türkçe veya sosyal dersin içinde görünür.
Farkındalık, işlevsellik ve eylemsellik ne demektir?
MEB'e göre okuryazarlığın üç düzeyidir. Farkındalık “bunu gördüm” demektir. İşlevsellik “bununla şunu bağladım” demektir. Eylemsellik “bunu kullanarak bir adım attım” demektir. Bu düzeyler sarmal ilerler; süreç bazen işlevsellikte kalabilir.
Okuryazarlık becerileri kaç tanedir?
Dokuz tanedir. Bu hafta hepsini bitirmene gerek yoktur; yalnızca birini seçmen yeterlidir.
Sistem düşüncesi ile okuryazarlık aynı mıdır?
Aynı değildir. Sistem düşüncesi bütünü ve parçalar arası ilişkiyi görmektir. Okuryazarlık ise bunu dokuz somut alanda uygulamaktır. İkisi birlikte çalışır.
YKS ile okuryazarlık becerileri nasıl bağlanır?
Ayrı bir okuryazarlık testi yoktur. Ama paragraf, grafik, tablo ve kaynak doğrulama sorularında bu beceriler sürekli işine yarar.
