Maarif Modeli'nde Eğilimler Nelerdir? Benlik, Sosyal ve Entelektüel Eğilimler
Son güncelleme: 29 Temmuz 2026· 9 dk okuma
Kısa cevap: Maarif'te eğilim, beceriyi eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıktır. Üç grup vardır: benlik, sosyal ve entelektüel.
- Benlik: İçinden gelen yaklaşımdır (merak, azim, kendine güvenme).
- Sosyal: Başkalarıyla ilişkideki yaklaşımdır (empati, sorumluluk, güven).
- Entelektüel: Düşünme tarzındır (odaklanma, soru sorma, eleştirel bakma).
- Bu hafta: Seç → Dene → Ölç ile tek bir eğilim dene.
Resmi çerçeve için MEB Eğilimler sayfasına bakabilirsin.
Konuyu biliyorsun ama zor soruda hemen bırakıyorsun. Grup ödevinde söz alman gerekirken geri çekiliyorsun. Veliyseniz de yalnızca “daha motive ol” demenin yetmediğini hissediyorsunuz. Tam da bu yüzden şu soruyu netleştirelim: Maarif Modeli'nde eğilimler nelerdir; benlik, sosyal ve entelektüel eğilimler nasıl anlaşılır?
Bu yazıda üç grubu sade örneklerle ayıracaksın. Yirmi bir eğilim listesi, ders ders bir tablo, öğretmen rutini, veli soruları ve bu hafta için kısa bir plan da var. Kısaca söylemek gerekirse, yirmi bir eğilimi aynı anda bitirmek zorunda değilsin; bu hafta birini seçmen yeter.
Eğilimler Ne Demek?
Maarif'te eğilim ayrı bir ders değildir. Beceriyi eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıktır; bildiğin beceriyi gerçek bir durumda kullanmana yardımcı olur.
Tek cümleyle özetlersek: Beceri ne yapabileceğini gösterir; eğilim ise bunu eyleme geçirmeye ne kadar yatkın olduğunu gösterir.
| Grup | Sade anlamı | Bu hafta ne yaparsın? |
|---|---|---|
| Benlik | İçinden gelen yaklaşım | Tek bir benlik eğilimini dene |
| Sosyal | İlişkilerdeki yaklaşım | Tek bir sosyal eğilimi dene |
| Entelektüel | Düşünme tarzı | Tek bir entelektüel eğilimi dene |
Eğilimler, Maarif beceriler çerçevesinin beş grubundan biridir. Genel çerçeve için Maarif beceriler çerçevesi 5 beceri grubu rehberine bakabilirsin.
Öğrenciysen:
Bu hafta üç grubu birden bitirmeye çalışma. Benlik, sosyal veya entelektüel gruptan yalnızca bir eğilim seç.
Veliyseniz:
“Daha motive ol” demek yerine “Bu hafta hangi eğilimi denedin?” diye sorun.
21 Eğilim Tek Bakışta
Kısa cevap: Maarif'te toplam 21 eğilim vardır: benlik grubunda 6, sosyal grupta 5, entelektüel grupta 10.
- Benlik (E1): merak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma, kendine güvenme, seçicilik
- Sosyal (E2): empati, sorumluluk, girişkenlik, güven, oyunseverlik
- Entelektüel (E3): muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma, eleştirel bakma
Bu hafta listeden yalnızca bir eğilim seçmen yeter.
Benlik Eğilimleri Nelerdir?
Okulda nasıl görünür? Zor bir soruda hemen bırakmazsın; kaynağını kendin seçersin ve hedefine inanıp küçük bir adım atarsın.
Benlik eğilimleri, kendi içinden gelen yaklaşımlardır. Maarif'te E1 koduyla geçer; altı eğilim vardır.
| Eğilim | Senin dilinde |
|---|---|
| Merak | Anlamadığın yerde neden diye sorarsın |
| Bağımsızlık | Kaynağı ve yolu kendin seçersin |
| Azim ve kararlılık | Zorlandığında bir tur daha denersin |
| Kendine inanma | Hedefe giden adımları yürütebileceğine inanırsın |
| Kendine güvenme | Yeteneğine ve yargına güvenerek ilerlersin |
| Seçicilik | Sana uyan seçeneği bilinçli seçersin |
Öğrenciysen:
Bu hafta azim veya merak gibi tek bir benlik eğilimi seç. Zor soruda 10 dakika daha kalmak gibi küçük bir hedef yaz.
Veliyseniz:
“Neden yapamıyorsun?” yerine “Bugün hangi küçük adımı denedin?” diye sorun.
Sosyal Eğilimler Nelerdir?
Okulda nasıl görünür? Arkadaşının zorlandığını fark edersin, üstlendiğin görevi zamanında getirirsin ve grupta söz almak gerektiğinde saygılı biçimde başlarsın.
Sosyal eğilimler, başkalarıyla birlikteyken görülen yaklaşımlardır. Maarif'te E2 koduyla geçer; beş eğilim vardır.
| Eğilim | Senin dilinde |
|---|---|
| Empati | Karşındakinin durumunu anlamaya çalışırsın |
| Sorumluluk | Söz verdiğini zamanında yaparsın |
| Girişkenlik | Gerektiğinde ilk adımı atarsın |
| Güven | Karşı tarafın adil ve tutarlı davranacağına inanırsın |
| Oyunseverlik | Öğrenmeyi keyifli hale getirmeye çalışırsın |
Öğrenciysen:
Bu hafta sorumluluk veya girişkenlik gibi tek bir sosyal eğilim seç. Grupta bir görevi üstlenmek küçük ama görünür bir adımdır.
Veliyseniz:
“Neden konuşmuyorsun?” yerine “Bugün bir görevde nasıl katkı verdin?” diye sorun.
Entelektüel Eğilimler Nelerdir?
Okulda nasıl görünür? Seçeneğe atlamadan önce odaklanırsın, dayanağını sorarsın ve çelişkiyi fark edip eleştirel bakarsın.
Entelektüel eğilimler, düşünürken kullandığın yaklaşımlardır. Maarif'te E3 koduyla geçer; on eğilim vardır.
| Eğilim | Senin dilinde |
|---|---|
| Muhakeme | Bilgiyi tartıp tutarlı bir sonuca ulaşırsın |
| Odaklanma | Dikkatini hedefine yönlendirirsin |
| Yaratıcılık | Farklı bir yol veya ifade denersin |
| Gerçeği arama | Doğruya dürüstçe yaklaşırsın |
| Açık fikirlilik | Yeni fikre önyargısız bakarsın |
| Analitiklik | Kanıta dayanarak, adım adım çözersin |
| Sistematiklik | Düzenli ve yöntemli ilerlersin |
| Soru sorma | Anlamak için özgürce sorarsın |
| Şüphe duyma | Emin olmadığın bilgiyi adım adım kontrol edersin |
| Eleştirel bakma | Doğruluğu ve tutarlılığı tartarsın |
Öğrenciysen:
Bu hafta odaklanma veya soru sorma gibi tek bir entelektüel eğilim seç. Denemede bir soruyu okumadan işaretlememek küçük bir hedeftir.
Veliyseniz:
“Neden netin düştü?” yerine “Bugün hangi soruda daha dikkatli düşündün?” diye sorun.
Üç Grup Arasındaki Fark
Kısa cevap: Benlik, sosyal ve entelektüel eğilimler aynı anlama gelmez. Benlik daha çok iç yaklaşıma, sosyal ilişkilerdeki tutuma, entelektüel ise düşünme biçimine yakındır.
- Benlik: Kendine “Bu işe nasıl yaklaşıyorum?” diye sorarsın.
- Sosyal: Kendine “Başkalarına nasıl davranıyorum?” diye sorarsın.
- Entelektüel: Kendine “Nasıl düşünüyorum?” diye sorarsın.
| Konu | Benlik | Sosyal | Entelektüel |
|---|---|---|---|
| Odak | İçsel yaklaşım | İlişki | Düşünme |
| Sayı | 6 eğilim | 5 eğilim | 10 eğilim |
| Küçük eylem | Azimle bir tur daha denemek | Bir görevi üstlenmek | Odaklanıp soru sormak |
| YKS’te | Zor soruda bırakmamak | Planına verdiğin sözü tutmak | Soruyu okuyup muhakeme etmek |
Eğilim ile Beceri ve Motivasyon Farkı
Bu üç kelime sık karışır. Bunları ayrı tutmak, bu hafta neyi çalışacağını netleştirir.
| Kavram | Sade fark |
|---|---|
| Beceri | Ne yapabileceğini gösterir |
| Eğilim | Bunu eyleme geçirmeye ne kadar yatkın olduğunu gösterir |
| Motivasyon | O anki isteği gösterir; daha geçici olabilir |
Beş beceri grubu ve eğilim–motivasyon ayrımı için Maarif beceriler çerçevesi rehberine bakabilirsin.
Seç → Dene → Ölç Akışı
MEB eğilimleri ayrıntılı tanımlar. Pratikte bu hafta üç adım yeter: seçmek, denemek ve ölçmek.
Bu özeti Unikazan geliştirmiştir; MEB'in resmi formülü değildir. Seçmek eğilimi fark etmene, denemek uygulamana, ölçmek de sürdürmene yardım eder.
Bu hafta tek bir tur yeter:
- Seç: Benlik, sosyal veya entelektüel gruptan bir eğilim seç. Neden bunu seçtiğini yaz.
- Dene: Küçük bir davranışa çevirip gerçek bir durumda uygula.
- Ölç: Pazar günü hedefini tutturup tutturamadığını işaretle.
Okul ve YKS Örnekleri
Her grup için bir okul ve bir sınav örneği aşağıdadır. Bu hafta tek bir satır seçmen yeter.
| Grup | Okulda | YKS / denemede |
|---|---|---|
| Benlik | Zor ödevde bir tur daha denemek | Zor soruda hemen bırakmamak |
| Sosyal | Grupta bir görevi zamanında bitirmek | Çalışma planına söz verdiğin bloğu tutmak |
| Entelektüel | Görseli okumadan yorum yazmamak | Seçeneğe geçmeden soruyu dikkatle okumak |
Ders Ders Eğilim Örnekleri
Aynı eğilim grubu farklı derslerde farklı görünür. Aşağıdaki tablo, bu hafta hangi derste hangi grubu deneyeceğini seçmene yardımcı olur.
| Ders | Benlik | Sosyal | Entelektüel |
|---|---|---|---|
| Türkçe | Zor paragrafta bir tur daha denemek | Grupta metin yorumunu paylaşmak | Dayanağını sorup eleştirel bakmak |
| Fen | Deney sonucunu merakla sorgulamak | Laboratuvar görevini zamanında bitirmek | Grafiği okumadan yorum yazmamak |
| Sosyal | Konuyu bağımsız bir kaynakla genişletmek | Tartışmada empatiyle dinlemek | Olguyu kanıtla sistematik olarak bağlamak |
Öğrenciysen:
Bu hafta tablodan tek bir ders ve tek bir sütun seç.
Veliyseniz:
“Bugün hangi dersi çalıştın?” yerine “Bu derste hangi eğilim grubunu denedin?” diye sorun.
Öğrenciye Nasıl Kazandırılır?
Eğilimler uzun konuşmayla değil, küçük tekrarlarla gelişir. Aynı haftada tek bir hedef seçersen ilerlemeyi daha net görürsün.
- Tek bir eğilim seç. Benlik, sosyal veya entelektüel gruptan yalnızca birini defterine yaz.
- Küçük bir davranışa çevir. Bir cümlelik hedef yeterli olur.
- Gerçek bir durumda dene. Ödev, grup çalışması veya deneme ortamı uygundur.
- Kısa bir not bırak. İki cümlelik bir gözlem yeterli olur.
- Pazar günü ölç. Hedefini tutturamadıysan gelecek hafta hedefini daha küçük yaz.
Haftalık eğilim planını tek başına kurmakta zorlanıyorsan ücretsiz Maarif simülasyonlarını deneyebilir veya Maarif beceriler çerçevesi rehberine bakabilirsin.
Öğretmen İçin On Dakikalık Sınıf Rutini
Sınıfta eğilim kazandırmak uzun bir proje gerektirmez. On dakikalık bir rutin, tek bir eğilimi görünür hale getirir.
- İlk 2 dakika: Tahtaya bugünün tek eğilimini yaz (örnek: azim veya odaklanma).
- Sonraki 5 dakika: Öğrencilerden bu eğilimi bir cümlelik davranışa çevirmelerini iste.
- Son 3 dakika: Çıkışta bir öğrenciye “Bugün bu eğilimi nerede denedin?” diye sor.
Not:
Aynı derste üç grubu birden hedeflemeyin. Bir eğilim ve bir küçük davranış yeterli olur.
Veli İçin Evde Destek
Evde destek, yalnızca “daha motive ol” demekle olmaz. Hangi eğilimi denediğini sorarsanız çocuğunuzun ne yaptığını daha iyi anlarsınız.
Bu hafta sorabileceğiniz üç soru:
- “Bu hafta benlik, sosyal veya entelektüel gruptan hangisini seçtin?”
- “Hangi küçük davranışı denedin?”
- “Bunu kendi cümlelerinle nasıl anlattın?”
İyi destek örneği:
“Neden çalışmıyorsun?” yerine “Bugün seçtiğin eğilimi nerede denedin?” diye sorun.
YKS ile Bağlantısı
YKS'te eğilim adıyla ayrı bir test yoktur. Ama azim, odaklanma, soru sorma ve eleştirel bakma gibi yaklaşımlar netleri doğrudan etkiler.
| YKS durumu | Hangi eğilim grubuna yakındır? |
|---|---|
| Zor soruda bırakmama | Benlik (azim) |
| Planına verdiğin sözü tutma | Sosyal (sorumluluk) |
| Soru kökünü dikkatle okuma | Entelektüel (odaklanma) |
| Dayanağını ve çelişkiyi sorma | Entelektüel (soru sorma, eleştirel bakma) |
Çalışma rutini için etkili ders çalışma teknikleri rehberine bakabilirsin.
Kontrol Listesi
Yaptığın maddenin yanına işaret koy. On işaret koyduysan iyi bir hafta geçirmişsin demektir. Altıdan az işaret koyduysan gelecek hafta yalnızca tek bir eğilime odaklanman daha doğru olur.
Üç grubu anlamak:
- Üç eğilim grubunu ayırt ettim.
- Benlik eğilimlerinden birini yazdım.
- Sosyal eğilimlerden birini yazdım.
- Entelektüel eğilimlerden birini yazdım.
- Eğilim ile motivasyon farkını ayırt ettim.
Bu hafta yaptıklarım:
- Bu hafta tek bir eğilim seçtim.
- Küçük bir davranışa çevirdim.
- Gerçek bir durumda denedim.
- Kısa bir not veya gerekçe yazdım.
- Pazar günü hedefini ölçtüm.
Yanlış Bilinenler
- Eğilim ile motivasyon aynıdır. Hayır. Motivasyon geçici bir istektir; eğilim ise beceriyi eyleme geçirmeye yönelik daha kalıcı bir yatkınlıktır.
- Eğilim ile beceri aynıdır. Hayır. Beceri ne yapabileceğini, eğilim ise bunu eyleme geçirmeye ne kadar yatkın olduğunu gösterir.
- Yirmi bir eğilimi aynı haftada bitirmek gerekir. Hayır, gerekmez. Bu hafta tek bir eğilim yeter.
- Seç–Dene–Ölç resmi MEB formülüdür. Hayır, öyle değildir. Bu, Unikazan'ın hatırlatmak için kullandığı bir özettir.
- YKS'te eğilim adıyla ayrı bir test vardır. Ayrı test yoktur; bu yaklaşımlar soru çözmede ve plan tutmada görünür.
- Oyunseverlik yalnızca oyun oynamaktır. Bu yeterli değildir; öğrenmeyi keyifli ve sürdürülebilir hale getirme yaklaşımıdır.
Mini Senaryo
Efe on birinci sınıf öğrencisidir. Matematikte konuyu bilir ama zor soruda üç dakikada bırakır. Öğretmeni bu durumu azim eğilimiyle ilişkilendirir.
Efe önce direnir; “zaten bilmiyorum” der. Ama deneme analizinde bıraktığı soruların bir kısmını sonra çözebildiğini fark eder.
Sonra bu hafta yalnızca azim eğilimine odaklanır. Zor soruda en az on dakika kalır, sonra seçeneğe geçer. Bir ay sonra her soruyu mükemmel çözmez; buna rağmen erken bırakmayı azaltır ve netleri yükselir.
İlgili Rehberler
- Maarif beceriler çerçevesi 5 beceri grubu rehberi
- Maarif bütüncül eğitim yaklaşımı rehberi
- Maarif temel kabuller ön değerlendirme köprü kurma rehberi
- Maarif sosyal-duygusal öğrenme becerileri rehberi
- Problem çözme ve eleştirel düşünme rehberi
- Maarif sistem düşüncesi ve okuryazarlık becerileri rehberi
- Maarif beceri temelli ders çalışma rehberi
- Maarif öğrenci profili 10 özellik rehberi
- Etkili ders çalışma teknikleri rehberi
Unikazan Yaklaşımı
Unikazan'da eğilimleri yalnızca tanım olarak bırakmayız. Haftada tek bir eğilim seçmeni, Seç–Dene–Ölç akışını ve kısa kontrol notunu birlikte takip ederiz.
Unikazan koçlarımızı tanıyabilirsin, YKS başarı hikâyelerimizi inceleyebilirsin veya ücretsiz Maarif simülasyonlarını kullanabilirsin.
Benlik, sosyal ve entelektüel eğilimleri okul ve YKS sürecinde birlikte ilerletmek istiyorsan YKS koçluk paketlerimizi inceleyebilirsin.
Bu yazıdan çıkarılacak 3 ana ders
- Maarif eğilimleri üç gruptur: benlik, sosyal ve entelektüel. Bu üç grup aynı anlama gelmez.
- Seç–Dene–Ölç, Unikazan'ın pedagojik özetidir; bu hafta tek bir eğilimde küçük bir adım yeter.
- YKS'te ayrı bir eğilim testi yoktur; azim, sorumluluk ve odaklanma soru çözmede ve planda görünür.
Sonuç
Maarif Modeli'nde eğilimler, becerileri eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıklardır. Benlik daha çok iç yaklaşıma, sosyal ilişkilerdeki tutuma, entelektüel ise düşünme biçimine yakındır.
Özetle: Maarif eğilimleri benlik, sosyal ve entelektüel olmak üzere üç gruptur. Bu hafta tek bir eğilim seçersin, Seç–Dene–Ölç ile uygularsın ve pazar günü ölçersin.
Sıkça Sorulan Sorular
Maarif Modeli'nde eğilimler nelerdir?
Eğilimler, beceriyi eyleme geçirmeye yönelik yatkınlıktır. Maarif’te üç grup vardır: benlik, sosyal ve entelektüel.
Benlik eğilimleri nelerdir?
Merak, bağımsızlık, azim ve kararlılık, kendine inanma (öz yeterlilik), kendine güvenme (öz güven) ve seçiciliktir. Maarif’te E1 koduyla yer alır.
Sosyal eğilimler nelerdir?
Empati, sorumluluk, girişkenlik, güven ve oyunseverliktir. Maarif’te E2 koduyla yer alır.
Entelektüel eğilimler nelerdir?
Muhakeme, odaklanma, yaratıcılık, gerçeği arama, açık fikirlilik, analitiklik, sistematiklik, soru sorma, şüphe duyma ve eleştirel bakmadır. Maarif’te E3 koduyla yer alır.
Eğilim ile motivasyon aynı mıdır?
Hayır. Motivasyon o anki istektir ve gelip gidebilir. Eğilim ise beceriyi eyleme geçirmeye yönelik daha kalıcı bir yatkınlıktır.
Seç–Dene–Ölç resmi MEB formülü müdür?
Hayır. Bu, Unikazan'ın eğilimleri hatırlatmak için kullandığı pedagojik bir özettir. MEB'in resmi çerçevesi benlik, sosyal ve entelektüel eğilimlerdir.
