Maarif Modelinde Bilimsellik Değeri Nedir? Bilimsel Düşünme Alışkanlığı
Son güncelleme: 7 Ekim 2026· 7 dk okuma
Kısa cevap: Maarif Modelinde bilimsellik değeri nedir? Saygı, sorumluluk ve adalet gibi en geniş üç değerden biri değildir. Çalışkanlığın içinde merak etmek, güvenilir bilgiyi ayırt etmek ve öğrendiğini kendi cümlenle yazmaktır.
- Nerede yer alır? MEB bunu çalışkanlık tanımının içinde sayar. Okulda bilimsel düşünme alışkanlığı diye görünür.
- Üç iş: Soruyu yazarsın, kaynağı ayırırsın ve kendi cümlenle, kaynağını söyleyerek yazarsın.
- Ne değildir? En geniş üç değerin yerine geçmez. Yalnız fen formülü ezberlemek de değildir.
Resmî çerçeve için MEB Erdem-Değer-Eylem sayfasına bakabilirsin.
Öğretmen bilimsellik deyince çoğu öğrenci aynı şeyi sanır. Bu, fen dersinde formül ezberlemek mi demektir? Maarif Modelinde bilimsellik değeri, saygı, sorumluluk ve adalet gibi en geniş üç değerden biri değildir. Çalışkanlığın içinde yer alır ve bilimsel düşünme alışkanlığının adıdır.
Bu yazıda MEB’in çalışkanlık tanımındaki bilimsellik cümlesini, güvenilir bilgiyi ayırt etmeyi ve bu hafta yapılacak tek alışkanlığı bulursun. Çalışkanlık değeri azim, plan ve sorumluluğu da kapsar. Bu yazı ise o değerin bilimsel düşünme tarafını anlatır.
Kısaca, bilimsellik laboratuvar önlüğü değildir. Bir soruyu açıkça yazmak, güvenilir kaynağı ayırt etmek ve ödevi kendi cümlenle, kaynağını söyleyerek yazmak bu alışkanlık için yeterlidir. Saygı, sorumluluk ve adalet daha geniş üç değerdir; bilimsellik onların yerine geçmez. Fen sorusunun kaynağına bakmak da, bir haberi paylaşmadan önce kaynağına bakmak da aynı alışkanlığın küçük örnekleridir.
Bilimsellik Değeri Nedir?
Bilimsellik, yalnız deney tüpü veya formül demek değildir. Bir iddiayı merak etmek, kaynağına bakmak ve öğrendiğini kendi cümlenle anlatmaktır. Maarif’te bu davranış, çalışkanlık değerinin içinde anlatılır.
Bu alışkanlık fen sınıfında kalmaz. Tarih metnindeki iddiayı, bir haberi ve ödevdeki paragrafı da aynı bakışla okursun. Kaynağını bilmediğin bir cümleyi kendi ödevin gibi vermemek de bu değerin küçük örneğidir.
MEB Bilimselliği Nasıl Tanımlıyor?
Erdem-Değer-Eylem çerçevesinde çalışkanlık şöyle tanımlanır: Disiplinli, planlı ve istikrarlı olmayı; bilimselliğe önem vermeyi, iç motivasyon ve öz denetim sahibi olmayı, hayat boyu öğrenmeyi, görev ve sorumluluk üstlenmeyi kapsar.
Tanımda bilimsellik tek başına bir başlık değildir. Sınıfta bunu araştırmacı ve sorgulayıcı olmak parçasında görürsün. İç motivasyon, dışarıdan zorlanmadan kendi ilginle çalışmaktır. MEB buna merak, gelişim, kendi kararınla ilerlemeyi ve keşfi de katar.
| Parça | Kısaca ne demek? | Sınıfta neye benzer? |
|---|---|---|
| Merak | Bilimsel gelişimi takip etmek için soru sormak | Aklına takılanı tek cümleyle yazarsın |
| Kaynak | Doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt etmek | İki kaynaktan hangisinin daha sağlam olduğunu söylersin |
| Bakış | Öğrendiğinin kanıtına ve eksiğine bakmak | İddianın kanıtını ve eksik yanını bir cümleyle ayırırsın |
| Dürüstlük | Ödevi kendi cümlenle ve kaynağını söyleyerek yapmak | Kendi cümlenle yazarsın ve kaynağı adıyla belirtirsin |
Bu Değer Çatı Değer midir?
Hayır. Maarif’te en geniş üç değere çatı değer denir: saygı, sorumluluk ve adalet. Bilimsellik bu üçünün yerine geçmez; çalışkanlığın içinde yer alır. Erdem-değer-eylem çerçevesinde MEB çalışkanlığın bulunduğu gruba kişisel hayat der.
Bu alanın okul ve ev örnekleri huzurlu insan değerleri yazısında bir arada anlatılır. Bilimsellik, o alandaki çalışkanlığın araştırma tarafıdır.
Öğrenciysen:
Çatı değerleri ezberlemek yetmez. Bu hafta kontrol ettiğin tek kaynak, tanımdan daha anlaşılırdır.
Veliyseniz:
Çocuğunuzdan her derste deney beklemeniz gerekmez. Bir haberi paylaşmadan önce kaynağına bakması da bu alışkanlıktır.
Bilimsel Düşünme Alışkanlığının Parçaları Nelerdir?
Merak Etmek
MEB, bilimsel gelişim için merak duygusunu kullanmayı bu parçada sayar. Bilim, sanayi ve teknolojideki güncel gelişmeyi takip etmek de buradadır. Merak, her habere inanmak değil, soruyu açıkça yazmaktır.
Güvenilir Bilgi Nasıl Ayırt Edilir?
MEB, doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt etmeyi ve o bilgiye ulaşma yolunu bilmeyi ister. Çeşitli fikir, gerekçe ve yeni bilgiye açık olmak da bu parçadadır. Açık olmak, kaynağı belirsiz her cümleyi kabul etmek demek değildir.
Akademik Dürüstlük Nedir?
Akademik dürüstlük, başkasının cümlesini kendi adına sunmamaktır. Öğrendiğini kendi cümlenle yazarsın ve kaynağı adıyla söylersin. Kanıtı ve eksiği ayırmak da bu parçadadır.
Bilimsellik ile Çalışkanlık Aynı mıdır?
| Parça | Neyi öne çıkarır? | Bilimsellikten farkı |
|---|---|---|
| Azim | Zorluğu bırakmadan sürdürmek | Azim, gayreti anlatır. Kaynağı tek başına ayırt etmez |
| Plan | Hedefi ve zamanı düzenlemek | Plan, yolu çizer. Bilginin güvenilirliğini tek başına sormaz |
| Aktif rol | Grupta ve görevde üzerine düşeni yapmak | Aktif rol, katılımı anlatır. Kanıta bakmayı tek başına anlatmaz |
| Bilimsellik | Merak etmek, kaynağı ayırmak ve dürüstçe yazmak | Çalışkanlığın araştırma ve sorgulama tarafıdır |
Öğrencinin sorgulayan duruşu sorgulayıcı öğrenci profili yazısında anlatılır. Bilimsellik ise o duruşun çalışkanlık içindeki işidir. İkisi aynı cümlede geçebilir. Bu ikisi aynı başlık değildir.
Bilimsel Düşünme Alışkanlığı Nasıl Kazandırılır?
Alışkanlık, tanımı tahtaya yazmak değildir. On dakikada biten ve evde bir kez tekrar edilen tek iş yeterlidir. Başkasının ödevini kendi işin gibi sunmak bu örneklerin dışındadır.
| Alışkanlık | Hangi parçaya karşılık gelir? | Ne yapılır? |
|---|---|---|
| Soruyu yazmak | Merak | Aklına takılanı tek cümleyle yazarsın |
| Kaynağı ayırmak | Kaynak | İki kaynaktan güvenilir olanı bir cümleyle seçersin |
| Kendi cümlenle yazmak | Dürüstlük | Ödevi kopyalamadan yazarsın ve kaynağı adıyla belirtirsin |
Öğretmen bu işi notla ölçmek zorunda değildir. Öğrencinin baktığı kaynağı açıkça söylemesi yeterlidir. Aynı işi evde bir kez tekrar etmek, sınıftaki örneği kalıcı kılar.
Bilimsellik Değeri Akışı
Üç işi aynı anda yapmak zorunda değilsin. Önce soruyu yazarsın. Sonra kaynağı ayırırsın ve öğrendiğini kendi cümlenle yazarsın.
Bu Hafta Ne Yapmalısın?
Tek bir iş seç. Merakı seçersen, bir konuda aklına takılan soruyu yazarsın. Kaynağı seçersen, aynı bilgi için iki yere bakıp hangisinin daha güvenilir olduğunu söylersin.
Dürüstçe yazmayı seçersen, ödevin bir paragrafını kendi cümlenle yazarsın ve kaynağı adıyla belirtirsin. Hafta sonunda yalnız şunu sor: Seçtiğin işi bir kez yaptın mı? Yapmadıysan aynı işi bir sonraki haftaya taşı. Üç işi aynı anda başlatma.
Bilimsellik Yalnız Fen Dersi midir?
Hayır. Fen dersi bu alışkanlığın sık göründüğü yerdir. Tarih, paragraf ve bir haberi paylaşmadan önce kaynağına bakmak da aynı alışkanlıktır. Formül ezberlemek tek başına bilimsellik değildir.
YKS ile İlişkisi
Bilimsellik, TYT’de ayrı bir konu başlığı değildir. Paragraf, fen ve sosyal metinlerinde iddia, kanıt ve kaynak geçebilir. Asıl ilişki, öğrencinin çalışma düzenindedir.
Kaynağı kontrol eden öğrenci, deneme çözümünde de ilk gördüğü yorumu hemen doğru saymaz. Bir paragrafın gerekçesini ayırmak, soruda da işe yarar. Unikazan’da bunu bir fen notu gibi değil, haftalık plandaki tek bir alışkanlık olarak izleriz.
Sık Hatalar
- Bilimselliği yalnız fen dersi sanmak. Tarih metni, haber ve ödev cümlesi de bu alışkanlığın yeridir.
- Formül ezberini alışkanlık sanmak. Ezber, soruyu yazmanın ve kaynağa bakmanın yerine geçmez.
- Her kaynağı aynı sanmak. MEB, doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt etmeyi ister. Açık olmak, her cümleyi denetlemeden kabul etmek değildir.
- Kopya ödevi araştırma sanmak. Akademik dürüstlük, başkasının cümlesini kendi adına sunmak değildir.
- Üç işi aynı gün bitirmeye çalışmak. Bu hafta bir işi bir kez yap. Diğer işleri aynı güne sıkıştırma.
Mini Senaryo
Ece, fen ödevindeki paragrafı bir siteden olduğu gibi kopyalar. Öğretmen “kaynağın nerede?” deyince sayfayı kapatır.
Ertesi gün sınıfta bilimsellik tanımını doğru yazar. Kendine ait bir cümle yine yoktur. Öğretmen bu hafta yalnız şunu ister: Aynı bilgi için iki kaynağa bak ve hangisinin daha güvenilir olduğunu kendi cümlenle söyle.
Ece, paragrafı kopyalamaz. Ders kitabındaki açıklama ile sitedeki iddiayı bir cümleyle ayırır. Notu bir anda yükselmez ama bakışı değişir.
Bu örnekten çıkan sonuç:
Doğru yazılan tanım, kopya bir paragrafın yerine geçmez. İki kaynağa bakıp güvenilir olanı kendi cümlenle söylemek, üç işi birden anlatan uzun bir konuşmadan daha açıktır.
İlgili Rehberler
- Erdem-değer-eylem çerçevesi nedir?
- Çalışkanlık değeri ve sorumluluk bilinci
- Huzurlu insan değerleri
- Sorgulayıcı öğrenci profili
- Sorumluluk değeri nedir?
Unikazan Yaklaşımı
Bilimsellik, haftalık planda ayrı bir fen saati değildir. Kaynağa bakmak ile denemedeki gerekçeyi ayırmak birlikte ele alınır.
Unikazan’da öğrenciden üç işi birden yapmasını istemeyiz. Bu hafta seçtiğin tek işi, çalışma planınla birlikte not ederiz. Amaç, değeri bir slogan olarak değil, tekrar edilen küçük bir bakış olarak sürdürmektir.
Koçlarımızı tanıyabilirsin, başarı hikâyelerimize göz atabilirsin veya ücretsiz materyallere bakabilirsin.
Kaynak kontrolü ile deneme planını aynı haftada tutmakta zorlanıyorsan YKS koçluk paketlerini inceleyebilirsin.
Bu yazıdan çıkarılacak üç ana ders:
- Bilimsellik ayrı bir çatı değer değildir. Çalışkanlığın içindeki bilimsel düşünme alışkanlığıdır.
- Üç iş vardır: soruyu yazmak, güvenilir kaynağı ayırmak ve kendi cümlenle, kaynağını söyleyerek yazmak.
- Bu hafta üç işten yalnız birini seç ve onu bir kez yap.
Sonuç
Maarif Modelinde bilimsellik değeri, merakı, güvenilir bilgiyi ve akademik dürüstlüğü çalışkanlığın içinde toplar. İçinde yer aldığı çalışkanlık, kişisel hayat alanındadır. Saygı, sorumluluk ve adaletin yerine geçmez.
Özetle: Bu alışkanlık; soruyu yazmayı, kaynağı ayırmayı ve öğrendiğini kendi cümlenle yazmayı kapsar. Tanımı ezberlemek yetmez. Bu hafta seçilen tek iş, değerin sınıftaki karşılığıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Maarif Modelinde bilimsellik değeri nedir?
MEB, bilimselliği ayrı bir değer kodu olarak saymaz. Çalışkanlık tanımında bilimselliğe önem vermek yer alır. Bilimsel düşünme alışkanlığı; merak etmek, güvenilir bilgiyi ayırt etmek, eleştirel bakmak ve ödevi akademik dürüstlükle yazmaktır. Bilimsellik, kişisel hayat alanındaki çalışkanlığın içindedir ve çatı değer değildir.
Bilimsel düşünme alışkanlığının parçaları nelerdir?
MEB bunu çalışkanlığın araştırmacı ve sorgulayıcı olmak parçasında anlatır. Merakla bilimsel gelişimi takip etmek, doğru ve güvenilir bilgiyi ayırt etmek, bilgiye eleştirel bakmak, yeni fikre açık olmak ve ödevi akademik dürüstlükle yapmak bu parçadadır.
Bilimsellik değeri çatı değer midir?
Hayır. Çatı değerler saygı, sorumluluk ve adalettir. Bilimsellik, çalışkanlık değerinin içinde yer alır. Çalışkanlık da kişisel hayat alanındadır.
Bilimsellik ile çalışkanlık aynı mıdır?
Hayır. Çalışkanlık daha geniştir: azimli olmak, planlı olmak, araştırmacı ve sorgulayıcı olmak, çalışmalarda aktif rol almak. Bilimsellik, bu dörtlünün araştırma ve sorgulama tarafıdır.
Bilimsel düşünme alışkanlığı nasıl kazandırılır?
Tanımı tahtaya yazmak yetmez. Bir soruyu tek cümleyle yazmak, iki kaynaktan güvenilir olanı seçmek ya da ödevde kaynağı söyleyerek kendi cümlenle yazmak görünür bir alışkanlıktır. Bu hafta bu üçünden yalnız biri yeterlidir.
Bilimsellik yalnız fen dersi midir?
Hayır. Fen dersi bu alışkanlığın sık göründüğü yerdir. Tarih, paragraf ve bir haberi paylaşmadan önce kaynağına bakmak da aynı alışkanlıktır. Formül ezberlemek tek başına bilimsellik değildir.
