12. sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · örnek kâğıt
Soru sayıları ÖDSGM’nin konu soru dağılımına dayanır.
Soruları çöz
Sorular ekranda tek tek gelir. Cevabını sorunun altındaki alana yaz ya da kâğıdı yazdırıp üzerinde çöz. Cevapların hesabına kaydedilir.
Kâğıdı bitir
Son sorudan sonra kâğıdı bitir. Çözümler ve puanlama anahtarı ancak o zaman açılır.
Kendini puanla
Yazdığın cevap, örnek çözümün hemen üstünde görünür. Karşılaştır ve karşıladığın ölçütleri işaretle; puanın ve konu dökümün çıkar.
Örnek Kâğıt 5 · SınavSoru 1 / 7
Redoks Tepkimeleri · 12 puan
Bakırın seyreltik nitrik asitle tepkimesi aşağıdaki denklemi verir: Cu+HNO3→Cu(NO3)2+NO+H2O
Yükseltgenme basamağı değişen atomları bulunuz. Elektron dengesini kurarak denklemi en küçük tam sayılarla denkleştiriniz.
Denkleştirilmiş tepkimede 8 mol HNO₃’ün kaç molü indirgenmiştir? Geri kalanın görevini açıklayınız.
0 / 12 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
1.1 tam puan 9
Örnek çözüm
Cu: 0 → +2 (2 e⁻ verir). N: +5 → +2 (3 e⁻ alır). Elektronları eşitlemek için 3 Cu ve 2 NO yazılır (6 e⁻). Sağda 3 Cu(NO₃)₂’deki 6 N ve 2 NO’daki 2 N toplam 8 N olduğundan solda 8 HNO₃ gerekir; H sayısından 4 H₂O bulunur. Denklem: 3Cu+8HNO3→3Cu(NO3)2+2NO+4H2O. Denetim: O sayısı iki tarafta 24’tür.
Puanlama
1.2 tam puan 3
Örnek çözüm
2 molü NO’ya indirgenmiştir. Kalan 6 mol, yükseltgenme basamağı değişmeden Cu(NO₃)₂ tuzundaki nitrat iyonlarını oluşturur.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Redoks Tepkimeleri ve Elektrik Enerjisi · 14 puan
Bir Zn-Cu pilinin çalışması sırasında çinko elektrottan 0,1 mol Zn çözeltiye geçmiştir (Zn: 65 g/mol; Cu: 64 g/mol; Avogadro sayısı: 6,02 · 10²³).
Yarı tepkimeleri yazınız. Dış devreden geçen elektronların mol sayısını ve tane sayısını hesaplayınız.
Her iki levhanın kütle değişimini hesaplayınız. Levhaların toplam kütlesindeki değişimi yazınız ve bu sürecin kimyasal enerjiyi elektrik enerjisine dönüştürmesini açıklayınız.
0 / 14 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
2.1 tam puan 7
Örnek çözüm
Zn→Zn2++2e−; Cu2++2e−→Cu. 0,1 mol Zn, 0,2 mol elektron verir. Tane sayısı: 0,2 · 6,02 · 10²³ ≈ 1,2 · 10²³.
Puanlama
2.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Zn levha 0,1 · 65 = 6,5 g azalır. Cu levha 0,1 · 64 = 6,4 g artar. İki levhanın toplam kütlesi 0,1 g azalır. Tepkimenin saldığı enerji, elektronlar dış devrede akarken ampul veya motor gibi bir aygıtta elektrik enerjisi olarak kullanılır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 16 puan
Standart hidrojen elektrodu, çinko ve bakır yarı hücreleriyle ayrı ayrı bağlanmıştır. Ölçüm sonuçları aşağıda verilmiştir.
| Karşı yarı hücre | Ölçülen voltaj (V) | Elektron akış yönü |
|---|---|---|
| Zn | Zn²⁺ (1 M) | 0,76 | Zn elektrottan hidrojen elektroduna |
| Cu | Cu²⁺ (1 M) | 0,34 | Hidrojen elektrodundan Cu elektroda |
Standart hidrojen elektrodunun standart koşullarını yazınız. Bu elektrotta neden platin kullanıldığını ve neden referans alındığını açıklayınız.
Tablodaki verilerden Zn²⁺/Zn ve Cu²⁺/Cu için standart indirgenme potansiyellerini işaretleriyle belirleyiniz. Her ölçümde hidrojen elektrodunun anot mu katot mu olduğunu yazınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
3.1 tam puan 8
Örnek çözüm
25 °C sıcaklık, 1 atm H₂ basıncı ve 1 M H⁺ derişimi. Platin tepkimeye girmeyen (inert) bir elektrottur; H₂ ve H⁺ türleri için elektron alışverişi yüzeyi sağlar ve akımı iletir. Tek bir yarı hücrenin potansiyeli doğrudan ölçülemediği için potansiyeli 0,00 V kabul edilen bu elektrot referans alınır.
Puanlama
3.2 tam puan 8
Örnek çözüm
Elektronlar Zn’den hidrojen elektroduna aktığından Zn anot, hidrojen elektrodu katottur: E° (Zn²⁺/Zn) = −0,76 V. Elektronlar hidrojen elektrodundan Cu’ya aktığından Cu katot, hidrojen elektrodu anottur: E° (Cu²⁺/Cu) = +0,34 V.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 14 puan
Bir hücrede bakır ve çinko elektrotlar kullanılarak ampul yakılmıştır. Bir başka hücrede dış güç kaynağı kullanılarak erimiş NaCl’den sodyum ve klor elde edilmiştir. Fe³⁺ ve Fe²⁺ iyonlarının birlikte bulunduğu bir yarı hücrede ise elektrot olarak platin tel seçilmiştir.
Bu iki hücrenin türünü yazınız. Enerji dönüşümü ve tepkimenin istemliliği açısından karşılaştırınız. İki hücrede de yükseltgenmenin hangi elektrotta gerçekleştiğini belirtiniz.
Fe³⁺/Fe²⁺ yarı hücresinde elektrot olarak neden demir değil platin kullanıldığını açıklayınız. Metinde adı geçen Zn, Cu ve Pt elektrotlarını aktif ve inert olarak sınıflandırınız.
0 / 14 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
4.1 tam puan 9
Örnek çözüm
Birincisi galvanik hücredir: istemli tepkimenin kimyasal enerjisi elektrik enerjisine dönüşür. İkincisi elektrolitik hücredir: dış kaynağın elektrik enerjisi istemsiz bir tepkimeyi gerçekleştirir ve kimyasal enerjiye dönüşür. Her iki hücrede de yükseltgenme anotta, indirgenme katotta gerçekleşir.
Puanlama
4.2 tam puan 5
Örnek çözüm
Yarı tepkimedeki türlerin ikisi de çözeltide iyondur, ortamda katı elektrot türü yoktur. Metalik demir tepkimeye girerek yarı tepkimeyi değiştirebilir. Platin tepkimeye girmeden yalnızca elektron iletir; bu yüzden inert elektrot seçilir. Tepkimede yer alan Zn ve Cu aktif, Pt ise inert elektrottur.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 14 puan
Şekildeki hücre bir süre çalıştırılmış ve kuru elektrotların kütleleri tartılmıştır (Ni: 59 g/mol; Ag: 108 g/mol).
| Elektrot | Başlangıç (g) | Son (g) |
|---|---|---|
| Ni | 30,00 | 28,82 |
| Ag | 30,00 | 34,32 |
Tablodaki kütle değişimlerinden anot ve katodu belirleyiniz. Yarı tepkimeleri ve net hücre tepkimesini yazınız.
Her elektrottaki kütle değişiminden dış devreden geçen elektron mol sayısını ayrı ayrı hesaplayarak iki sonucun tutarlı olduğunu gösteriniz.
0 / 14 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
5.1 tam puan 8
Örnek çözüm
Ni’nin kütlesi azalmıştır; Ni yükseltgenmektedir, anottur. Ag’nin kütlesi artmıştır; Ag⁺ indirgenip birikmektedir, katottur. Ni→Ni2++2e−; Ag++e−→Ag. Net: Ni+2Ag+→Ni2++2Ag.
Puanlama
5.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Ni: 1,18 / 59 = 0,02 mol; her Ni 2 elektron verdiğinden 0,04 mol e⁻. Ag: 4,32 / 108 = 0,04 mol; her Ag⁺ 1 elektron aldığından 0,04 mol e⁻. İki değer eşittir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 14 puan
| Yarı tepkime | E° (V) |
|---|---|
| Zn²⁺ + 2e⁻ → Zn | −0,76 |
| 2H⁺ + 2e⁻ → H₂ | 0,00 |
| Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu | +0,34 |
| Ag⁺ + e⁻ → Ag | +0,80 |
| NO₃⁻ + 4H⁺ + 3e⁻ → NO + 2H₂O | +0,96 |
Zn, Cu ve Ag metallerinden hangilerinin standart koşullarda 1 M HCl çözeltisinden H₂ gazı açığa çıkaracağını hücre potansiyeli hesaplayarak bulunuz.
Bir öğrenci: “Bakır HCl ile tepkime vermediğine göre hiçbir asitte çözünmez.” diyor. Bakırın nitrik asitle davranışını tablodan hesaplayarak bu önermeyi değerlendiriniz.
0 / 14 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
6.1 tam puan 8
Örnek çözüm
E°hücre = E°katot − E°anot. Zn: 0,00 − (−0,76) = +0,76 V, tepkime istemlidir ve H₂ açığa çıkar. Cu: 0,00 − 0,34 = −0,34 V, istemsizdir. Ag: 0,00 − 0,80 = −0,80 V, istemsizdir. Yalnızca Zn H₂ açığa çıkarır.
Puanlama
6.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Önerme yanlıştır. Nitrik asitte yükseltgen olan tür H⁺ değil nitrat iyonudur: E° = 0,96 − 0,34 = +0,62 V. Sonuç pozitif olduğundan bakır nitrik asitte istemli olarak çözünür ve NO gazı oluşur.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 16 puan
Laboratuvarda çözeltilerin metal kaplarda saklanıp saklanamayacağı araştırılmaktadır (E°: Fe²⁺/Fe = −0,44 V; Cu²⁺/Cu = +0,34 V; Ag⁺/Ag = +0,80 V).
| Durum | Çözelti | Kabın metali |
|---|---|---|
| A | CuSO₄ | Demir |
| B | FeSO₄ | Bakır |
| C | AgNO₃ | Bakır |
Her durum için olası redoks tepkimesini yazınız ve hücre potansiyelini hesaplayınız.
Hangi çözeltiyi kapta güvenle saklayabileceğimizi yazınız. Saklanamayan durumlarda kabın başına ne geleceğini açıklayınız.
0 / 16 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
7.1 tam puan 10
Örnek çözüm
Puanlama
7.2 tam puan 6
Örnek çözüm
Yalnızca B güvenlidir: Hücre potansiyeli negatiftir ve tepkime istemsizdir. A ve C’de tepkime istemlidir; kabın metali (Fe ve Cu) yükseltgenip çözünür, kap aşınır ve çözeltideki metal iyonu yüzeyde metal olarak birikir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Örnek Kâğıt 5 · sonuç
0/ 100
Bu puan, işaretlediğin ölçütlerin toplamıdır. Gerçek sınavda puanlamayı öğretmenin yapar.
Redoks Tepkimeleri · 1 soru
0 / 12 puan
Redoks Tepkimeleri ve Elektrik Enerjisi · 1 soru
0 / 14 puan
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 3 soru
0 / 44 puan
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 2 soru
0 / 30 puan
Soru sayıları ve öğrenme çıktıları ÖDSGM’nin 12. sınıf kimya yazılı konularından alındı. Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından örnek olarak hazırlandı. 12. sınıfta OYSS uygulanmaz; gerçek sınavın sorularını ve puanlarını okulunun zümresi belirler.
