12. sınıf Kimya · 1. dönem 1. yazılı · örnek kâğıt
Soru sayıları ÖDSGM’nin konu soru dağılımına dayanır.
Soruları çöz
Sorular ekranda tek tek gelir. Cevabını sorunun altındaki alana yaz ya da kâğıdı yazdırıp üzerinde çöz. Cevapların hesabına kaydedilir.
Kâğıdı bitir
Son sorudan sonra kâğıdı bitir. Çözümler ve puanlama anahtarı ancak o zaman açılır.
Kendini puanla
Yazdığın cevap, örnek çözümün hemen üstünde görünür. Karşılaştır ve karşıladığın ölçütleri işaretle; puanın ve konu dökümün çıkar.
Örnek Kâğıt 4 · SınavSoru 1 / 6
Redoks Tepkimeleri · 17 puan
Yükseltgenme basamaklarını kullanarak bu tepkimelerden hangilerinin redoks olduğunu belirleyiniz; ölçütünüzü açıklayınız.
III numaralı tepkimede yükseltgenen ve indirgenen maddeleri, indirgen ve yükseltgen türleri belirtiniz. Bu terimleri elektron alışverişiyle açıklayınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
1.1 tam puan 10
Örnek çözüm
I, III ve V redokstur. I’de Mg 0’dan +2’ye, O 0’dan −2’ye; III’te Zn 0’dan +2’ye, H +1’den 0’a; V’te Cl 0’dan −1’e, Br −1’den 0’a değişir. II ve IV’te hiçbir atomun yükseltgenme basamağı değişmez. Ölçüt: Bir tepkimede yükseltgenme basamağı değişen atom varsa tepkime redokstur.
Puanlama
1.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Zn elektron verir ve yükseltgenir; kendisi indirgendir. HCl’deki H⁺ elektron alır ve indirgenir; HCl yükseltgendir. Yükseltgenme elektron vermek, indirgenme elektron almaktır; indirgen, karşı türü indirgerken kendisi yükseltgenir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Redoks Tepkimeleri ve Elektrik Enerjisi · 15 puan
Birinci düzenekte çinko levha doğrudan bakır(II) sülfat çözeltisine daldırılmış; çözeltinin ısındığı, mavi rengin zamanla açıldığı ve levhanın üzerinde kırmızımsı katı biriktiği gözlenmiştir. Tellerin bağlı olmadığı bu kapta akım ölçülmemiştir. İkinci düzenekte aynı tepkime şekildeki gibi ayrı kaplarda kurulmuş ve voltmetrede değer okunmuştur.
İki düzenekte gerçekleşen net tepkimeyi yazınız. Birinci düzenekte kimyasal enerjinin neye dönüştüğünü, elektronların yolunu da belirterek açıklayınız.
İkinci düzenekte aynı tepkimenin nasıl elektrik enerjisi oluşturduğunu açıklayınız. Tellerde ve çözeltilerde yük taşıyan parçacıkları yazınız.
0 / 15 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
2.1 tam puan 8
Örnek çözüm
Net tepkime: Zn(k)+Cu2+(suda)→Zn2+(suda)+Cu(k). Birinci düzenekte elektronlar doğrudan temas noktasında Zn atomlarından Cu²⁺ iyonlarına geçer. Düzenli bir dış yol olmadığı için kimyasal enerji büyük oranda ısıya dönüşür.
Puanlama
2.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Yarı tepkimeler ayrı kaplarda gerçekleştiği için Zn’nin verdiği elektronlar Cu²⁺ iyonlarına ancak tel üzerinden ulaşabilir. Bu düzenli elektron akışı elektrik akımıdır. Tellerde yükü elektronlar, çözeltilerde ve tuz köprüsünde ise iyonlar taşır.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 17 puan
Bir hücrede bakır ve çinko elektrotlar kullanılarak ampul yakılmıştır. Bir başka hücrede dış güç kaynağı kullanılarak erimiş NaCl’den sodyum ve klor elde edilmiştir. Fe³⁺ ve Fe²⁺ iyonlarının birlikte bulunduğu bir yarı hücrede ise elektrot olarak platin tel seçilmiştir.
Bu iki hücrenin türünü yazınız. Enerji dönüşümü ve tepkimenin istemliliği açısından karşılaştırınız. İki hücrede de yükseltgenmenin hangi elektrotta gerçekleştiğini belirtiniz.
Fe³⁺/Fe²⁺ yarı hücresinde elektrot olarak neden demir değil platin kullanıldığını açıklayınız. Metinde adı geçen Zn, Cu ve Pt elektrotlarını aktif ve inert olarak sınıflandırınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
3.1 tam puan 10
Örnek çözüm
Birincisi galvanik hücredir: istemli tepkimenin kimyasal enerjisi elektrik enerjisine dönüşür. İkincisi elektrolitik hücredir: dış kaynağın elektrik enerjisi istemsiz bir tepkimeyi gerçekleştirir ve kimyasal enerjiye dönüşür. Her iki hücrede de yükseltgenme anotta, indirgenme katotta gerçekleşir.
Puanlama
3.2 tam puan 7
Örnek çözüm
Yarı tepkimedeki türlerin ikisi de çözeltide iyondur, ortamda katı elektrot türü yoktur. Metalik demir tepkimeye girerek yarı tepkimeyi değiştirebilir. Platin tepkimeye girmeden yalnızca elektron iletir; bu yüzden inert elektrot seçilir. Tepkimede yer alan Zn ve Cu aktif, Pt ise inert elektrottur.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 17 puan
| Yarı tepkime | E° (V) |
|---|---|
| F₂ + 2e⁻ → 2F⁻ | +2,87 |
| Cl₂ + 2e⁻ → 2Cl⁻ | +1,36 |
| Br₂ + 2e⁻ → 2Br⁻ | +1,07 |
| Fe³⁺ + e⁻ → Fe²⁺ | +0,77 |
| I₂ + 2e⁻ → 2I⁻ | +0,54 |
Halojenleri yükseltgenlik gücüne göre sıralayınız. Sıralamanın ölçütünü açıklayınız. Klor gazı KBr çözeltisine, iyot da KBr çözeltisine eklendiğinde ne olacağını potansiyelle gösteriniz.
Fe³⁺ iyonlarının standart koşullarda I⁻ ve Br⁻ iyonlarını yükseltgeyip yükseltgeyemeyeceğini hesaplayınız. Mümkün olan tepkimeyi denkleştirerek yazınız.
0 / 17 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
4.1 tam puan 10
Örnek çözüm
F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂. İndirgenme potansiyeli büyük olan tür elektron almaya daha yatkındır ve daha güçlü yükseltgendir. Cl2+2Br−→2Cl−+Br2: 1,36 − 1,07 = +0,29 V, istemlidir. I₂ ile Br⁻: 0,54 − 1,07 = −0,53 V, istemsizdir; tepkime olmaz.
Puanlama
4.2 tam puan 7
Örnek çözüm
I⁻ için: 0,77 − 0,54 = +0,23 V, istemlidir: 2Fe3++2I−→2Fe2++I2. Br⁻ için: 0,77 − 1,07 = −0,30 V, istemsizdir; yükseltgeyemez.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 15 puan
Alüminyumla bakır(II) iyonları arasındaki tepkime aşağıdaki gibidir (E°: Al³⁺/Al = −1,66 V; Cu²⁺/Cu = +0,34 V): 2Al+3Cu2+→2Al3++3Cu
Ayrıca öğrenciler kurgusal X, Y ve Z metallerini iyon çözeltilerine daldırarak şu gözlemleri kaydetmiştir: X metali Y²⁺ çözeltisinde çözünmüş; Y metali Z²⁺ çözeltisinde çözünmüştür; Z metali X²⁺ çözeltisinde tepkime vermemiştir.
Sena: “Denklemdeki katsayılar 2 ve 3 olduğuna göre E° hesaplanırken alüminyumun potansiyeli 2 ile, bakırınki 3 ile çarpılmalıdır.” diyor. Hücre potansiyelini hesaplayarak bu önermeyi değerlendiriniz.
Gözlemleri kullanarak X, Y ve Z metallerini elektron verme eğilimine göre sıralayınız. Bu metallerin iyonlarının standart indirgenme potansiyellerini büyükten küçüğe yazınız.
0 / 15 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
5.1 tam puan 10
Örnek çözüm
E°hücre = 0,34 − (−1,66) = +2,00 V. Önerme yanlıştır. Elektrot potansiyeli madde miktarına bağlı olmayan şiddet özelliğidir; elektron dengesi için denklemi katsayılarla çarpmak E° değerini değiştirmez.
Puanlama
5.2 tam puan 5
Örnek çözüm
X, Y’yi; Y de Z’yi iyonlarından indirger. Bu yüzden elektron verme eğilimi X > Y > Z’dir. Z’nin X²⁺ ile tepkime vermemesi bu sıralamayla uyumludur. Elektron alma eğilimi tersine sıralandığından indirgenme potansiyelleri Z²⁺ > Y²⁺ > X²⁺’dir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Galvanik Pillerin Voltajı ve Kullanım Ömrü · 19 puan
| Yarı tepkime | E° (V) |
|---|---|
| Mg²⁺ + 2e⁻ → Mg | −2,37 |
| Zn²⁺ + 2e⁻ → Zn | −0,76 |
| Cu²⁺ + 2e⁻ → Cu | +0,34 |
| Ag⁺ + e⁻ → Ag | +0,80 |
Mg-Ag, Mg-Cu, Zn-Ag ve Zn-Cu pillerinin standart voltajlarını hesaplayınız; en yüksek voltajlı pilin anot ve katodunu belirtiniz.
Bir öğrenci aynı Zn-Cu pilini çok daha büyük elektrotlarla kurarsa voltajın artacağını düşünüyor. Standart koşullarda bu düşünceyi değerlendiriniz. Elektrot boyutunun neyi değiştirebileceğini yazınız.
0 / 19 puan
Cevabını örnek çözümle karşılaştır; karşıladığın her ölçütü işaretle.
6.1 tam puan 11
Örnek çözüm
Mg-Ag: 0,80 − (−2,37) = 3,17 V. Mg-Cu: 0,34 − (−2,37) = 2,71 V. Zn-Ag: 0,80 − (−0,76) = 1,56 V. Zn-Cu: 0,34 − (−0,76) = 1,10 V. En yüksek voltaj Mg-Ag pilindedir: anot Mg, katot Ag.
Puanlama
6.2 tam puan 8
Örnek çözüm
Düşünce yanlıştır. Standart voltaj, elektrot ve iyon türlerine bağlıdır, elektrotun büyüklüğüne bağlı değildir; bu nedenle yine 1,10 V ölçülür. Büyük elektrot daha fazla madde demektir; pilin kullanım ömrünü uzatabilir. Yüzey alanı büyüdüğü için alınabilen akım da artabilir.
Puanlama
Yetersiz, yanlış, belirsiz ya da boş bırakılan cevap 0 puandır.
Örnek Kâğıt 4 · sonuç
0/ 100
Bu puan, işaretlediğin ölçütlerin toplamıdır. Gerçek sınavda puanlamayı öğretmenin yapar.
Redoks Tepkimeleri · 1 soru
0 / 17 puan
Redoks Tepkimeleri ve Elektrik Enerjisi · 1 soru
0 / 15 puan
Elektrot ve Elektrokimyasal Hücre · 1 soru
0 / 17 puan
Standart Elektrot Potansiyelleri ve İstemlilik · 2 soru
0 / 32 puan
Galvanik Pillerin Voltajı ve Kullanım Ömrü · 1 soru
0 / 19 puan
Soru sayıları ve öğrenme çıktıları ÖDSGM’nin 12. sınıf kimya yazılı konularından alındı. Sorular resmî sınav sorusu değildir; Unikazan tarafından örnek olarak hazırlandı. 12. sınıfta OYSS uygulanmaz; gerçek sınavın sorularını ve puanlarını okulunun zümresi belirler.
